Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1942 Year 03 Ank 17 to 24

SR No.: 525927
Original Sutra Author: N/A
Author: Manilal Mokamchand Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1942
Total Pages: 76
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 7 MB

Page 56

i
હ
૨૧૬
પ્રબુદ્ધ જૈન
હું જૈન છું!
એક ભાઈ આવ્યા. ધર્માત્મા હતા. પુજાપાઠ બહુ કરતા. એમના પૂજાપાઠ, કર્મકાંડથી સામાન્ય ધર્મશીલ માણસો પણ આવી થાકયા હતા; પણ, અને એમનામાં શ્રદ્ધા હતી, શ્રદ્ધા એ માટે, કે એમના ધર્માત્માપણામાં ભક્તિ અને નિષ્ઠા ખતે હતાં, એ ઢાંગી ન હતા. બધી ક્રિયાએ મન, વચન અને કાયાથી કરતા હતા.
મારા કરતાં જૂદા વિચારે ધરાવનાર માટે પણ મારા હૃદર્ભમાં હમેશાં માનની ભાવના રહી છે. હું તે પ્રત્યેક વ્યક્તિને એના જ દૃષ્ટિાથી સમજવાના પ્રયત્ન કરૂં છું. સર્વોદયની ભાવનામાં હું માનુ છુ અને જૈનેના અનેકાંતવાદમાં ભારા પૂરેપૂરા વિશ્વાસ છે.
પ્રત્યેક વ્યક્તિની જુદી જુદી પરિસ્થિતિઓ હાય છે, જુદા વાતાવરણમાં એ ઊછરે છે. પ્રત્યેકનુ માનસ-તત્ત્વ અને જીવન તત્ત્વ એના માતાપિતાના રજ અને. વીર્ય અનુસાર હાય છે, એટલે પ્રત્યેક વ્યકિત, ઍને અનુસરી, પાતપેાતાની પરિસ્થિતિમાં પોતપોતાના વ્યકિતત્વ પ્રમાણે કામ કરે છે.
હું આજે ઈચ્છું કે આખી દુનિયા મારા કહેવા પ્રમાણે સાલે તાએ અસ'ભવિત છે. કોઇ કહે કે એની જ વિચારશ્રેણિ દુનિયામાં સર્વશ્રેષ્ઠ અને કલ્યાણકારી છે, તે એ ભૂલ ભરેલુ છે. ભગવાન મહાવીરના અસંખ્ય અનુયાયીઓ થયા, પણ આખી દુનિયા એમની અનુયાયી થઇ ગઇ હાય એમ એમના જીવન દરમિયાન કે એમના નિર્વાણુ પછી આજ સુધીમાં બન્યું નથી. એટલા માટે મેં મારૂ પેાતાનુ કાર્યક્ષેત્ર પસંદ કરી લીધું છે. દરેક વ્યકિતને પોતપોતાનુ કાર્યક્ષેત્ર હાય છે.
મારૂ અને મારા માતપિતાનું કાર્યક્ષેત્ર ભિન્ન હોય એમ . બની શકે છે.
પેલા ગ્રહસ્થ શુભ નિષ્ઠાથી જ મારી જોડે વિવાદમાં ઉતર્યો હતા. કહેવા લાગ્યા—ભાઇ, તમારૂં' તે બહુ નામ થયું છે. તમે ખૂબ કામ કર્યું છે. મને બહુ આનંદ થયા, પણુ તમે જૈન થને જૈન મંદિરે પણ નથી જતા એ વાત ઠીક નહીં. તમારે જેને માટે પણ કાંઇ કરવુ જોઇએ.”
... મેં કહ્યું–“ઠીક, જે કાંઇ હું કરી રહ્યો છું તે ઠીક કરી રહ્યો છું. જેના તરફ મને કોઇ તિરસ્કાર તા છે નહીં. મારા નામ પાછળ પણ 'જૈન' શબ્દ આવ્યા કરે છે. ‘જૈન' શબ્દનું મને અભિમાન છે એટલા માટે નહી કે 'જૈન' શબ્દ લગાડી કાઇને ખરા ખોટે ખુશ કરવા માંગુ છું કે મારામાં સાંપ્રદાયિકતા છે.
“જો દુનિયા આગળ વધીને કહે, કે કાઇ પાતપેાતાના નામની પાછળ પાતપેાતાના ધર્મગત, જાતિગત, સ્થાનગત યા ધ્રાગત ઉપનામે ન લગાડે, તે આમ કરવા માટે તૈયાર થનારાએમાં હું પહેલાં હાશ. એ વાત નથી કે દુનિયા કહે તે! હુ આમ કરૂ; એ આગળ ન વધી હોય તે પણ હું એમ કરવા તૈયાર થાઉં. પણ આમ કરવાની શી જરૂર છે તે હજી મારી સમજમાં નથી આવ્યું. વિશ્વબંધુત્વને મતઔદાર્ય માટે પણ હુ એમ નથી માનતા કે નામની આગળથી આ જાતિગત કે સામ્પ્રદાયિક ઉપનામ કાઢી નાંખવાથી જ આપણે વધુ ઉદાર અને વિશાળ તત્ત્વના પુરસ્કર્તા થઇ શકીશું. આ જે કાંઇ ચાલે છેચાલવા દે. એ માટે ચિંતા યા સકલ્પ વિકલ્પની શી જરૂર છે? “હુ જૈન ધ્રુ, જતેાની સેવા કરવાના કોઇ અવસર મને મળે તે હું જતો ન જ કરી શકું. દુનિયાનું કાઇ પણ કામ
તા. ૧૫-૩-૪૨
હાય–જો મારી પાસે અવકાશ હેય, જો હું સમર્થ હાઉં, તે એ કરવામાં મને શું વાંધા હેાય ? હુ હમેશાં તૈયાર રહું છું. માત્ર કર્મ કાંડમાં મતે શ્રધ્ધા નથી. વળી, એ કર્મકાંડ પણ પ્રથાપાલન કે લેાકેાને બતાવવા માટે જ હા, તે એનેા વિરાધ કરવાની પણ ફરજ પડે છે. હા, કાઇ કર્મકાંડી મેં, અને એમના કર્યુંકાંડમાં શ્રધ્ધા અને સત્યાસત્ય વિવેક બહાય, તો મને એ ચાલુ રહે એની સામે કાંઈ વાંધો નથી. એમને ગન્તવ્ય મા એક હાય તે મારા કાઈ ખીજો પણ હાય. .એ પૂજા-પખાલ કરે તા હું પૂજા-પખાલ ન પણ કરે મારામાં નિર્ગુણભક્તિ પણ હોઇ શકે. કાઈ કાય વખતે સગુણ ઉપાસના. પણ સામાન્ય જનતાના સામુહિક કે વ્યકિતગત પૂજાપાઠ કે સંગીત હરિકીર્તનમાં
હું સામેલ થઇ શકું છું-જો મારા અંતરઆત્મા એ વખતે જાગ્રત થઈ એ કાર્યમાં લીન થઈ જાય શ્વે. હું માનુ છુ કે સામુદાયિક ભકિતમાં આત્માના આનદ તા સ કરે છે જ.
દનલાલસા પણ મારામાં અજબ પ્રકાતી છે, કહેવું જોઇએ કે પૂરેપૂરી ધાર્મિક છે. જો પ્રસંગ પ્રાપ્ત થાય તે હમેશાં મંદિરમાં જઈ ભગવાન સામે ચેખા ચડાવીને દર્શન કરી આવવાને બદલે ગહન અધકારમાં કૅ મધ્યરાત્રીએ દિગંબર પ્રતિમાની સામે જઈ દિગંબર અવસ્થામાં ધ્યાનમગ્ન થઇ તત્ત્વચિંતન કરવાનું કે ધ્યાનસ્થ પ્રતિમાના સ્વરૂપમાં લીન થઈ ચિન્મય સ્વરૂપની સૃષ્ટિ રચવાનું હું વધુ પસંદ કરૂ છું.
“ આપણા બૃહત્તર જીવનમાં. આપણા વ્યવહારમાં ઉત્તમ ક્ષમા, માવ, આવ, સત્ય, શૌચ, સંયમ, તપ, ત્યાગ અક્રિંચનતા અને બ્રહ્મચર્યની દશ · ધર્મોની—સૃષ્ટિ જ ન રચાઇ હાય અને આપણે દશ ધર્મના પાલક કહેવાઇએ, ગમે તે વહેવાર કરીએ, અને વહેવારની મર્યાદામાં જૂ ખેલીએ, અનીતિથી ધન કમાઈએ, ધન કમાવામાં એ વસ્તુ વિચાર ન રાખીએ કે આપણી આ વસ્તુ સામાના સ્વાસ્થ્ય, શરીર અને ઉપયોગને લાયક છે કે નહીં, અથવા એ સમાજને અલવાન કરનારી છે કે સમાજ જીવનને નષ્ટ કરનારી, અભિચાર કરીએ અને આપણી પત્ની હાવા છતાં પણ સંયમ-પુષાર્થમાં પ્રવેશ કરવાને બદલે કામપુરૂષાર્થમાં પ્રવેશ કરીએ -- શું આને હું જૈનત્વની સીડી-–પગથિયુ’“કહી શકું ?
“હું ખુદ મારી જાતને પણ આ માટે જૈનત્વની સીડી પર ચડવા માટે લાયક નથી સમજતા. પણ, જૈનત્વની સીડી પર ચડવાનું મારૂ લક્ષ્ય છે અને એ શુદ્ધ જૈનધર્મને મા છે. હું જૈન બનવાની પ્રતિક્રિયા નથી કરવા ઇચ્છતા; ગંતવ્ય માર્ગ તરફ્ આગળ વધી રહ્યો છું; કર્ત્તવ્યકમ કરી રહ્યો છું; વ્યવહારમાં સત્ય ને ધ્યેયને સ્થાન આપવાના મારે પ્રયત્ન છે. સદાચાર, સંયમ અને આત્મચિંતવનમાં રત રહેવાના હું પ્રયત્ન કરૂ છુ. પૂર્ણ પુરૂષ એટલે કે સિદ્ધ પુરૂષ નથી થઇ શકતે, પણ સિદ્ધત્વની કલ્પના આત્મા અને હૃદયના વિકાસનુ શુભ લક્ષણ છે એટલા માટે હુ જૈન છું. મારા માર્ગ ખોટા જૈનત્વના માર્ગ નથી – શુદ્ધ જૈનત્વને! માર્ગ છે—અહિંસા અને અનેકાન્તને માર્ગ છે. મારા ગતવ્યમાર્ગ એક તૂટીપુટી લીટી નથી, પણુ સર્વગ્રાહી છે. આજ સંબંધથી મારે પાતા તરફ મારા જીવનલક્ષ્ય તરફ ધપવુ છે.
‘એટલા માટે જ હું જૈન છુ.”
મૂળ લેખક–ભાનુકુમાર જૈન, અનુવાદક-મિપિન ઝવેરી. ધનજી સ્ટ્રીટ, મુંબઈ.
શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંધ માટે તંત્રી મુદ્રક પ્રકાશક: શ્રી. મણિલાલ મેકમચંદ શાહ, ૪૫–૪૭ મુદ્રણુસ્થાન : સૂર્યકાન્ત ત્રિ. પ્રેસ, ૪૫૧, કાલબાદેવી રેડ, મુંબઇ, ૨