Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1942 Year 03 Ank 17 to 24

SR No.: 525927
Original Sutra Author: N/A
Author: Manilal Mokamchand Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1942
Total Pages: 76
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 7 MB

Page 45

પ્રમુખ જૈન
તા. ૧૬-૪૨
ધર્મના સિદ્ધાન્તા અને અનુષ્ટાને
જૈન શ્વે. મૂ. વિભાગની ઐકય સમિતિના એ ઠરાવામાંથી એક ઠરાવ નીચે મુજબ છે.
“ એકય સમિતિ જૈન સમાજને ભારપૂર્વક બલામણ કરે છે કે જૈન શ્વેતાંબર મૂર્તિ પૂજક ધર્મના સિધ્ધાન્તા અને પ્રચલિત અનુષ્ઠાને જે પ્રમાણે માન્ય રખાતા આવ્યા છે તે પ્રમાણે જૈન સંસ્થાએ તેને માન્ય રાખશે, એટલું જ નહિં પણ તેના અધિકારી કહેાદેદારો તરફથી તેને હીણપત પહોંચે તેવુ ખેલવા કે લખવામાં આવશે નહિ. '
આ આખા રાવ ઉપરથી એવા સાદો, સીધે અને સરળ લાગે છે કે તેના મર્મને નહિ સમજનાર લેાકેાને ઉપરથી તા એમ જ લાગે કે આ ઠરાવમાં વાંધા પડતું કે ન સ્વીકારવા જેવુ કશુ હાઈ જ ન શકે. આ કારણને લીધે આ ઠરાવ જરા સવિસ્તર સમાલોચનાની અપેક્ષા રાખે છે.
પ્રથમ તે ધાર્મિક સિદ્ધાંતાના વિચાર કરીએ.ધાર્મિક સિદ્ધાંતા એટલે ૬ના મૂળભૂત તત્વો જેવાં કે આત્માનું અસ્તિત્વ, કર્મતત્વ, પુનર્ભવ, માક્ષતત્વ, ઇશ્વર-અકર્તૃત્વ, એકેશ્વર-અસ્વીકાર ઇત્યાદી. જૈન ધર્મની આ તાત્ત્વિક ભૂમિકા છે. તત્વજ્ઞાનના પણ આ બધા મૂળભૂત પ્રશ્નો છે અને તેથી જેએ તત્વજ્ઞાનના અભ્યાસીએ છે તેએ આ બધા પ્રશ્નો ચર્ચે છે, વિચારે છે અને દરેક તત્વચિન્તક 'તપેાતાની બુધ્ધિની મદદ વડે ચેકકસ નિર્ણય ઉપર આવે છે અને તે નિર્ણયની જાહેરમાં પ્રરૂપણા કરે છે. કોઇનાં મન્તવ્યો જૈન ધર્મના મૂળ મતબ્યાને અનુકુળ હાય કે તેા કાછનાં મંતવ્યો અન્ય પ્રકારનાં હાય છે. ચાલુ તત્વવાદોમાંથી કેટલાક જૈનધર્મને અનુકુળ અથવા તે સમીપ હાય છે તે કેટલાક કેવળ પ્રતિકુળ હાય છે, તત્વચિન્તકાની દુનિયા સ્વતંત્ર છે અને કાઇને કાઇ પણ પ્રકારના મન્તવ્યનું પ્રતિપાદન કરતાં કાઇ. અટકાવતું નથી. આજે હિંદના તત્વવેત્તાઆમાં સર રાધાકૃષ્ણનનુ નામ અગ્રસ્થાને છે. જૈન સમાજમાં પણ તત્વવિધામાં નિષ્ણાત ગણાતી કેટલીક વ્યકિતમાં ૫. સુખલાલજીનું નામ આગળ આવે છે. આવી અનેક જૈન જૈનેતર
વ્યકિતઓ પાતપાતાનું સÀાધનકાર્ય કર્યે જાય છે અને ધાર્મિક કે સાંપ્રદાયિક સિધ્ધાંતાના કશા પણ બંધન સ્વીકાર્યા સિવાય પાતપાતાના અનુભવે અને નિર્ણય જનતા સમક્ષ રજુ કરતા જાય છે.
હવે પ્રસ્તુત ઠરાવના અનુસ ંધાનમાં કાણુ ધાર્મિક સિધ્ધાંતેના લાપ કરે છે. અને કાણુ તેની મર્યાદામાં રહીને ખેલે ચાલે છે તેના નિણૅયતા આજના જૈનાચાર્યાં જ કરવાના ને ? એમ હાય તે હું પુછું છું કે આજના જૈનાચાર્યોને આજની તત્વવિઘાના વિકાસનુ', આજના તત્વવિવેચકેાના કાર્ય વિસ્તારનુ', આજના સમાજ ઉપર પ્રભુત્વ ધરાવતા ભિન્ન ભિન્ન વિચારવાદનું જરા સરખ઼ુ પણ ભાન છે ખરૂં? તેમણે ઉપાશ્રયની ચાર દીવાલાની બહાર કદ ડાકીયું કર્યું. છે ખરૂં અને તેમને માથુ નમાવતાં ભેાળા નરનારીઓના ટાળાથી ઉપરની દુનિયાને જરા પણ પરિચય છે ખરા ? દાખલા તરીકે આજે સમાજવાદના ચોતરફ્ પ્રચાર ચાલી · રહ્યો છે. આ સમાજવાદ શુ, તેને જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતો સાથે કશા મેળ છે કે હુ આ બાબતની તે જરા સરખી પણુ સમજણ ધરાવે છે ખરા? ગાંધીજી ઉપર આક્ષેપો કરવામાં તેએ ભારે શૂરા છે, પણ્ જૈન ધર્મની અહિંસા અને ગાંધીવાદની અહિંસા કર્યાં મળતી આવે છે અને કયાં છુટી પડે છે તેને તેમને કશે પણ ખ્યાલ છે ખરો?
પણ વાત તે એમ છે કે જ્યારે તેઓ ધાર્મિક સિદ્ધાંતાની વાતા કરે છે ત્યારે આવા મૂળભૂત સિધ્ધાંતા અને તેને લગતાં સશોધનની તેમને કલ્પના સરખી હોતી નથી. તેમના ધ્યાન
૨૦૨-ક
ઉપર તે જૈન ધર્મના મૂળ તત્વા સાથે, ખાસ સંબંધ નહિ ધરાવતી એવી ખેતપેાતાના સંપ્રદાયને વ્યકત કરતી કેટલીક વિશિષ્ટ
ખાખતા જ હોય છે. દાખલા તરીકે દેવદ્રવ્યને અમુક જ રીતે ઉપયોગ થઈ શકે, સ્મૃતિ પ્ા જ ધર્મોપાસનાનું એક અને અનન્ય સાધન હાય શકે, નવકાર મંત્ર કોઇના મતે પાંચ જ પદના તા કાના મતે નવ પદના હેાવા જોઇએ, સ્ત્રીને મેક્ષ મળે જ નહિ, મૂર્તિનગ્ન જ હોવી જોઇએ સવત્સરી ચેાથની સાચી કે અથવા તે। પાંચમની સાચી, ત્રણ થેઈ સાચી કે ચારે થાઇ, મુહપત્તી હાથમાં રાખવી કે માઢ આંધવી, સાધુ નગ્ન વિચરે કે કપડાં પહેરે, પાખી ચૌદશે કે પુનમે, આ બધી બાબતે તેમને મન સિધ્ધાન્તની હોય છે અને એમાંથી કાઇ પણ બાબત પરત્વે પેાતાના સપ્રદાયનાં ચેકકસ મન્તવ્યથી પ્રતિકુળ પ્રતિપાદન કાઇ કરે છે એટલે તે સંપ્રદાયના સાધુ અને તેમને અનુસરનારા પ્રમુખ શ્રાવકા ધાર્મિક સિધ્ધાન્તને અનાદર થયાની-લાપ થયાની!મા · પાડી ઉઠે છે અને એવા માણસને સંધાહાર કરવાના કોલાહલ શરૂ કરે છે.
આ મારા કથનની યથાર્થતા પ્રસ્તુત ઠરાવમાં રહેલા ખીજા શબ્દો ઉપરથી વધારે પ્રતીત થશે. આ ઠરાવ - જૈન શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક ધર્મ ના સિધ્ધાન્તા માન્ય રાખવાની આજ્ઞા કરે છે. જૈન ધર્મ તા સમજાય છે, પણુ જૈન શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક ધર્મ તે વળી કયા ધર્મ જૈન ધર્મના આજે ત્રણ અથવા ચાર સંપ્રદાયા જાણીતા છે. શ્વેતાંબર મૂર્તિ પૂજક, દિગંબર, સ્થાનકવાસી અને તેરાપથી. પણ બધાના ધર્મ તે એક જ છે ભગવાન મહાંવીરના પ્રરૂપિત જૈન ધર્મ. આ ઠરાવ એક સપ્રદાયને, એક પ્રશાખાતે ધમનું નામ આપીને ઠરાવ ધડનારાઓની સંકુચિત મનેદશા અને સિધ્ધાન્તના નામે સાંપ્રદાયિક મન્તવ્યને કાઈ પણ ભાગે જીવતા રાખવાની તેના દિલની ગડમથલ વ્યકત કરે છે. સ્પષ્ટતાની ખાતર આ ઠરાવ ધડનારાઓએ પેાતાના ધર્મને શ્વેતાંબર · મૂર્તિપૂજક ધ...વષ્ણુ છે તેને ખલે પીતાંબર મૂર્તિપૂજક ધર્મ વણૅવ્યો હત તો વધારે યોગ્ય થાત, કારણ કે જેઓ મૂર્તિ પૂજક છે. તેના સાધુઓ પીળા વસ્ત્રથી જ તરી આવે છે અને જેના સાધુએ શ્વેÍખર છે તે કાંતા સ્થાનકવાસી છે અથવા તેરાપંથી છે...પણ સ્મૃતિપૂજક તે નથી જ.
પ્રસ્તુત ઠરાવતાં બીજો વિભાગ જે રીતે માન્ય રખાતા આવ્યા છે તે રીતના ધાર્મિક અનુષ્ટાતાને માન્ય રાખવાને આદેશ કરે છે. આ વિભાગના આશય ધમ સંસ્થાની સુધારણાને મૂળમાંથી દાખી દેવાને છે. ધર્મના નામે આજે અનેક વહેમ ચાલે છે. દાખલા તરીકે સુપનાં, ઘેાડીયાં પારણાં, કેશરીયાજીનુ` કેશર, ભાયણીજીની માનતા. ધાર્મિક અનુષ્ટાનાના નામે ભેળી જૈન જનતાના હાથે ખીનજરૂરી મંદિશ, ઉજમાં, વરઘેાડા, જમણુવારા, ઉપધાન સમારંભ, સઢે અને એવી એવી અનેક ક્રિયાપ્રક્રિયાઓ પાછળ જૈન સમાજના ધનતા પારિવનાના ધુમાડા કરાવવામાં આવે છે અને બીજી બાજુએ એકારા, અજ્ઞાન, સટ્ટો, સ્ત્રી વર્ગની અસહાયતા જૈન સમાજને નિય, નિઃસત્ત્વ બનાવી રહેલ છે અને જંનેની વસ્તીમાં ચોંકાવનારા ધટાડો કરી રહેલ છે. શુ આ બધું સૌએ મુંગે મોઢે જોયા કરવું અને ચાલતુ હાય તેમ ચાલવા દેવુ ?
સામે દલીલ એમ કરવામાં આવે છે કે તમને ગમતુ હાય તે તમે કરે અને અમને ગમતું ાય તે અમને કરવા દો. કેવી સરળ વાત ? પણ એવી દલીલ કરનારા સમાજના રચનાત્મક કાર્યોમાં પથરા નાંખવાનું અને વિધો ઉભાં કરવાનું કદિ ચુકતા જ નથી અને જે સાધુઓનું આજના જૈન સમાજ ઉપર વિશિષ્ટ