________________
૨૦૪
अवस्स भाषाए उबहिए मेहावी मारं तरति । સત્યની આણુમાં રહેનારા બુદ્ધિમાન માનવી મૃત્યુને તરી જાય છે.
માર્ચ ૧
પ્રબુધ્દ જૈન
सत्यपूतां वदेद्वाचम्
તા. ૧-૩-૪૨
પ્રબુદ્ધ જૈન સગવડ આપી રહેલ છે. મોંધવારી અને ભૂખમરા પણ આડકતરી રીતે આ વૃત્તિને ઉત્તેજન આપે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં લોકોએ શુ કરવુ, કેમ વર્તવું એ પ્રશ્ન પુરી વિચારણા માંગે છે. અલબત આજે લડાઇ આપણે આંગણે આવીને ઉભી છે એમાં કાઇથી ના કહી શકાય તેમ છે જ નહિ. તેથી માથે જોખમ તા છે જ. પણ એ જોખમીપણુ ભયાક્રાન્ત બનીને જ્યાં ત્યાં ભાગવાથી ઘટનાનું નથી. ઉલટું ભય વાસ્તવિક જોખમને ખૂબ વધારે છે. તેથી ભય અને ક્ષેાબથી મનને બને તેટલુ' મુકત રાખવુ જોઇએ. મૃત્યુ કાઇ કાળે નિશ્ચિત છે; અશાન્તિના આભ ક્ાટે ત્યાં માલમીલ્કત પાતાની બચાવી બચવાના નથી. આ રીતે વિચારી વિચારીને મનને ભયમુક્ત કરવુ ઘટે છે.
૧૯૪૨
?
જે જાપાનને તે ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં પરાસ્ત કરી શકાશે એમ ધારેલુ એ જાપાને તે ગજબ કરવા માંડયા છે. જોતજોતામા તેણે પીલીપાઇનના ટાપુઓ, સીઆમ, અને મલાયા સર કર્યા છે; સુમાત્રા, જાવા અને બર્મા ઉપર તેને! કાળકરાલ પંજો ફરી વળ્યા છે, એસ્ટ્રેલી ઉપર હવા આક્રમણ શરૂ થયાં છે અને હિંદુસ્થાન ઉપર ગમે ત્યારે જાપાનીઝ હવાઇ તેમજ રિઆઇ હુમલાની શરૂઆત થાય એવી દહેશત રાજા તેમજ પ્રજાના માનસને ઘેરી રહી છે. કલકત્તા, મદ્રાસ, મુંબઇ, કરાંચી જેવા મોટા આયાત નિકાસ કરનારાં મથકો ઉપર આ જોખમ વધારે મેાટા પ્રમાણમાં ઝઝુમે છે અને તેથી તે તે મકામાં વસતા પ્રજાજના ભયભીત બનીને દેશની અંદરના ભાગે તરફ ભાગનાશ કરી રહ્યા છે. શીંગપુર પૂર્વ પ્રદેશોમાં બ્રીટીશ શહેનશાહતનુ મેટામાં મેઢુ થાણું હતું. તે આજ સુધી અજેય ગણાતું હતું. તેની ઉપર દરીઆ બાજુએથી જ હલ્લો આવશે એમ ધારીને તે ખાજીને અસાધારણ રીતે સુરક્ષિત કરવામાં આવી હતી,
આ બાબતમાં અંગ્રેજોની ગણતરી ખોટી પડી અને ઉત્તરેથી આવતા અદમ્ય જાપાનીઝ સૈન્ય સામે સીંગાપુર એક મહીના પણ ટકકર ઝીલી શકયું. આજે રંગુન ઉપર જાપાનીઝ મારે। ચાલી રહ્યા છે અને તેનું પરિણામ શું આવશે તે કહી શકાય નહિ; પણ ત્યાંની પરિસ્થિતિ બહુ ચિન્તાજનક્ર છે એમ તે સૌ કોઈને લાગે છે. તે બન્ને આજુથી ભાગી છુટેલા અને અહિં આવી પહોંચેલા હિંદીઓની વીતક કથાઓએ લેાકાની દહેશતમાં ખૂબ વધારા કર્યો છે. ધણાની માન્યતા એવી છે કે જાપાન હજુ પૂર્વ પ્રદેશા સર કરવામાં અને પોતાની હકુમત પાકે પાયે સ્થાપિત કરવામાં ઠીક ઠીક સમય લેશે. વળી એમ પણ ધારવામાં આવે છે કે જાપાનનું વલણ હાલ એસ્ટ્રેલી તરફ વધારે છે અને અમાંથી માંડીને ઓસ્ટ્રેલીઓ સુધી પોતાની સહીસલામતી પાકી કર્યા પહેલા જાપાન હિંદ તરફ નહિ આવે. આમ છતાં પણ હિંદ મહાસાગર અથવા તે બંગાળાને ઉપસાગર તદ્દન સહીસલામત ગણાતા નથી અને છુટાછવાયા હુમલાની કે હિંદુસ્તાનના વિસ્તીર્ણે સમુદ્રતટના કોઇ પણ ખુણે જાપાનીઝ સૈન્ય ઉતરી આવવાની શકયતા સરકારના લશ્કરી અધિકારીએ જાહેર કરે છે. આને લીધે આખા દેશમાં એક પ્રકારના ભય અને ક્ષેાભનું આન્દોલન ફેલાઇ રહ્યું છે.
કયાં જવું શું કરવું
ન
આ ભય કે જોખમથી ખેંચવા માટે નાનાં શહેરા કે ગામડાના લોકોને પણ શાન્તિ કે નિરાંત નથી. ગામ છેાડી વનમાં ચાલ્યા, વનમાં લાગી આગ,' આવી જ કાંઈક સ્થિતિ ચાતરક્ પ્રવર્તતી ભાસે છે. ચેરી, લુટફાટ, ધાડના બનાવો વધારેને વધારે બનતા ચાલ્યા છે. અશાન્તિ એ ચાર લુટારૂઓને અવસર છે. આજના અંધારપટ ( Black-out ) તેમને ખૂબ
આજે લડાઇની દૃષ્ટિએ અમુક સ્થાનકા વધારે જોખમ” વાળાં ગણાય છે. ત્યાંથી સ્ત્રી બાળકને એછાં જોખમી સ્થળે લઇ જવામાં આવે તેમાં કશું અયોગ્ય નથી. પણ તેમાંય તે જે ગભરાટ અને પડાપડી જોવામાં આવે છે તે યાગ્ય નથી. આવે વખતે ધીરજ અને શાન્તિની પુરી જરૂર છે. આ તે બહુ જ જોખમી ગણાતા હિંદુસ્થાનનાં એ પાંચ મથકના વિચાર થયો. ખાકી તે જે જ્યાં હાય ત્યાં તેમણે હિંમતપૂર્વક સ્થિર થને રહેવુ એજ યોગ્ય છે. એક સ્થળેથી બીજે સ્થળે અને ત્યાંથી ત્રીજે સ્થળે ભાગનાશ કરનારને ભય કાંઠે છેડવાને નથી. આવા લોકો ભય અને જોખમ ઉભયને આમત્રણ આપે છે અને સાચું મૃત્યુ આવ્યા પહેલાં અનેકવાર મૃત્યુના ભાગ અને છે.
ખીજું આજે બહારના આક્રમણ સાથે અંદરના અરાજક તત્વાનુ જોખમ વધ્યું છે તેમજ વધવાનુ છે. આ બન્ને જોખમને પહોંચી વળવા માટે આપણાથી બનતું કરી છૂટવું એ આપણા મુખ્ય ધર્મ અને છે, બહારના જોખમમાંથી બચવામાં કશું સક્રિય કરવા સામે અનેક પ્રકારની આપણને મર્યાદા છે. તેથી તે દિશાએ તેા જ્યારે હવાઈ હુમલા જેવા ખનાવા બને ત્યારે કેમ ઓછું નુકસાન થાય અને ત્યારબાદ લોકોને કૅમ રાહત પહોંચાડાય તે દિશાએ આજે સરકાર તેમજ કાંગ્રેસ તરફથી અનેક યોજનાએ વિચારાઇ તેમજ યેજાઇ રહી છે. તેમાં અનતે। સહકાર આપવા એ આપણુ સતુ ખાસ કર્તવ્ય બને છે. અંદરની અરાજકતા સામે આપણને સરકાર જોઇતુ રક્ષણ આપશે એવી આશાએ સુઇ રહેવું યોગ્ય નથી. સરકારની રક્ષગુ આપવાની તાકાતની પણુ મર્યાદા છે. આજે તે આપણે જ આપણા રક્ષણને વિચાર કરવાના છે. પેાતપાતાના ગામ અને શહેરની ચેકીને ખાજો પોતે જ માથે ઉપાડવાના છે. આમાં જેટલે પ્રમાદ સેવવામાં આવશે તેનુ પ્રાયશ્ચિત આપણે જ કરવાતુ રહેશે. આ કાર્ય ગામ ગામના અને શહેર શહેરના યુવાનાતુ છે. આ કાર્ય ગરીબ અને પૈસાદારે એકત્ર થઇને કરવાનુ છે.
ત્રીળું આજે મધ્યમ તેમજ નીચેના વર્ગાતા જીવનવ્યવહાર અતિશય કાણું બની ગયા છે. ચીજોની મોંધવારી પાર વિનાની છે. ટુકી કમાણીમાં માણસ ખાય શું અને પહેરે શું? આવે વખતે સાધન સ ંપન્ન માણસાએ પોતાની સંપત્તિ છુ? હાથે વેરવાની જરૂર છે. જ્યાં ત્યાં સસ્તા અનાજની તેમજ કાપડની દુકાને ખેલવાની આવશ્યકતા છે. અનાજના ભુખમર કાં તેા માણુને આપધાત કરાવે છે અથવા તેા ચેરી કરવાને પ્રેરે છે. આ બન્ને બાબતે। સમાજસ્વાસ્થ્યના મૂળમાંથી નાશ કરે છે. તેથી લોકો ભુખમરાથી અકળાને આડે માર્ગે ન જાય એ જોવાની જવાબદારી સમજુ માણસાની અને શ્રીભાનાની છે.