Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1942 Year 03 Ank 17 to 24

SR No.: 525927
Original Sutra Author: N/A
Author: Manilal Mokamchand Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1942
Total Pages: 76
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 7 MB

Page 33

તા. ૧૫-૨-૪૨
મુડદામાં તે કાંઇ પ્રાણા પૂરાતા સાંભળ્યાં છે? રાગી હાય, જરા પણ ચેતના બચી હાય તો નિરેગ થવાને સંભવ ખરે, પણુ જ્યાં પ્રાણ જ ચાલી ગયા, ત્યાં વનની આશા કેમ કરી શકાય ?
પ્રબુદ્ધ જૈન
આ ઉલટી ગંગાનું પરિણામ એ આવ્યું કે સમાજમાં, સંપ્રદાયમાં એક રૂઢ બાહ્યાચારનું પાલન કરવાથી પ્રતિષ્ઠા મળી ગઇ એટલે એટલાથી સંતુષ્ટ ન થતાં મનુષ્ય થોડે આગળ વધ્યા અને કહ્યું કે અમુક ભગવાનના ધમ અમુક વેશ અને અમુક બાહ્યાચાર હાય તાજ સંભવી શકે. પરિણામે સમાજમાં જેટલું ગુણપૂજાને મહત્વ ન મળ્યું તેટલુ વેશપૂજાને મળ્યું. એટલે જ કાઇ પણ જૈન અગર ખીજો સાધુસંન્યાસી માત્ર વેશધારી સાધુ હોવાને કારણે પેાતાને મહાત્મા ગાંધી અગર તેવા બીજા મહાન પુરૂષો કરતાં ડિયાતા માને બનાવે છે અને કહે છે કે તે ગમે તેવા પણ છે તે મિશ્રાદ્રષ્ટિ જ, કારણ તે અમારા જેવા વેશ કે બાહ્યાચાર કયાં પાળે છે ? પણ એને કયાં ખબંર છે કે એવા જ ઈ મહાન પુરૂષના બાહ્યાચારને વળગીને જ તે આ પ્રતિષ્ઠાને પામ્યા છે? માત્ર વેશ કે બાહ્યાચારતું નહિ પણ તેવા જ કોઇ મહાન પુરૂષના આત્માનું-આંતરિક આચારતુ અનુકરણ કરીને જ મહાત્મા ગાંધી જેવા પુરૂષો મહાન બની જાય છે, તેમને સાંપ્રદાયિક લોકો ભલે ન ઓળખે, પણ જેને આત્માની જરૂર છે, નહિ કે બાહ્યાચારની, તે તેમને એળખી કાઢે છે અને તેમના ગુણાની પૂજા કરે છે, અને આજના તેવા મહાપુરૂષો ભવિષ્યના ભગવાન ખની જાય છે. અને વળી પાછું એ જ વ્યવહાર અને નિશ્ચયનું ચક્ર શરૂ થાય છે. કાઇ તેમના માત્ર બાહ્યાચારને પાળી ગાંધી બનવાની કોશિષ કરે છે તે કોઇ તેમના આત્માને અનુસરી પૂર્ણ રીતે અનુસરી વળી નવા માર્ગ -નવા તેા નહિ પણ લુપ્ત માર્ગ–કરી શરૂ કરે છે અને એજ પાછા ભગવાન બની જાય છે.
ખરી રીતે મનુષ્ય નિશ્ચય અને વ્યવહારને સમન્વય ક જ છૂટકો છે. કારણ ઉપર જણાવ્યું તેમ માત્ર નિશ્ચયનું અવલઅન લેવા જતાં માણસ પાખંડી બતી જાય છે અને માત્ર વ્યવહારનું અનુકરણ કરવા જતાં પાખંડી તે બને જ છે, ઉપરાંત જડ બને છે એ વધારામાં. એટલે જેટલા પ્રમાણમાં આપણતે ગુણના પ્રકાશ મળ્યો હાય તેટલા પ્રમાણમાં આપણા વ્યવહાર શુદ્ધ બનાવવાની કોશિષ કરવી જ જોઇએ. આપણુ બાહ્ય આચરણુ સુધરી જ જવુ તેએ. જેટલા પ્રમાણમાં જીવનમાં અહિંસા ઊતરે તેટલા પ્રમાણમાં જીવનકલહ ઓછે થા જ જોઇએ અને મૈત્રી વધવી જોઇએ. અપરિગ્રહની માત્ર વાતે કર્યું કશું ન વળે, પણ જીવનમાંથી મમત-સ્વાર્થ એછાં થયાં છે તેનુ બાહ્ય જીવનમાં પ્રમાણ આપવુ એ સાચે। અપરિગ્રહ છે. એટલે કે પોતાની માલમિલ્કત પર જેને મેહ એò થયા હોય. તે જ અપરિગ્રહના દાવા કરી શકે.
તેજ પ્રમાણે બાહ્યાચારતી અસર પણ જો આપણા આંતરિક જીવનના વિકાસમાં કાંઇ ન દેખાતી હોય તે તે પણ ત્યાજ્ય લેખવા જોઇએ. એ જ બાહ્યાચાર ઉપયોગી છે કે જેમાંથી આંતરિક શુદ્ધિ ફલિત થાય. માણસ દાનેશ્વરી કહેવરાવવા ખાતર પોતાનુ બધું આપી દે તે! તેથી તેની સંપત્તિને ભલે નાશ થઈ જાય, પણ તેના સ્વાર્થ-મેહનો તેા નાશ અશક્ય જ છે. દાન દેવામાં પણ તે તેની પાછળ એક મેહ એ કરવાની જીવતી જાગતી દૃષ્ટિ હોય તેા એ બાહ્યાચારથી અંતરમાં કદીક અજવાળું થાય અને એ બાહ્યાચાર પણ નિશ્ચય ધર્મમાં પરિણમે. જો તેમ ન અને તે એ બાહ્યાચાર તેને પોતાને ભસ્મ કરી નાખે અને તે રીતે તેને આચાર નિરર્થક જાય. માટે ખરી રીતે
૧૯૫
“જૈનશાસનના
જય જયકાર”
થોડા સમય. પહેલાં એક વર્તમાનપત્રમાં આવેલી હકીકતના સંથાળાએ મારૂ'. ધ્યાન ખેચ્યું. એ મથાળુ હતુ. “જૈનશાસનના ` જય જયકાર.” જેન તરીકે જૈનાને લગતી હકીકત તરફ ધ્યાન ખેંચાય એ સ્વાભાવિક છે. ઉપરોકત મથાળા નીચે અંધેરી મુકામે થયેલા ઉપધાન તપની માળની ઉછામણી વખતે ભેગી થયેલી એક લાખ ઉપરાંત રકમને લગતી હકીકત આપવામાં આવી હતી. ઉપધાન તપના ઇતિહાસમાં એ રકમે. રેકર્ડ ' તાડયા એમ જણાવવામાં આવ્યું હતું. પણ એથી જૈનશાસનના જય જયકાર કેવી રીતે થયા તેની સમજ ન પડી. જૈનશાસનના જય જયકાર પૈસા પર અવલએ છે એ તે! એ હકીકત વાંચી ત્યારે જ જાણ્યુ !
તીર્થંકર દેવાએ અને અનેક કેવળજ્ઞાની મુનિવરોએ પોતાના અદ્ભુત સંયમ, પ્રખર તપ અને અસાધારણ સમભાવદ્રારા જગતમાં જૈન શાસનના જયજયકાર કર્યાં હતા એ આપણે જાણીએ છીએ.. અનેક જાતનાં કા સહન કરી એમણે જૈન ધર્મને! ડંકા વગાડયા હતા. એ પરમ જ્ઞાનીઓએ પેાતાના જ્ઞાનદ્વારા સર્વત્ર જૈનશાસનના જય જયકાર કરાવ્યા હતા. પણ આજ કાલની શાસનને જય જયકાર કરાવવાની આટલી સહેલી રીત એમના ધ્યાનમાં પ્રેમ નહિ આવી હેાય ? એ ચાર લાખ રૂપીયા જે જે સ્થળે ગયા તે તે સ્થળે એકઠા કરાવી જૈનશાસનનાં જય જયકાર કરાવવાનુ એમને કેમ નહિ સુજ્યું હોય ? એવા વિચાર આપણને આજના જય જયકારની હકીકતા સાંભળી જરૂર આવે. અગર જો ધનથી. જૈનશાસનનુ ગૌરવ વધતું હાત, અનેા પ્રચાર વધતા હાત, તે તીર્થંકર દેવા ત્રણ લોકની સંપત્તિ ભેગી કરવા સમર્થ હતા અને ધનારા જ ધમ થઈ શકે એમ એમણે માન્યું હાત તા અખુટ ધન એમને ચરણે હાજર થાત. ઇન્દ્રાદિ દેવેશ, રાજા મહારાજાએ જેની સેવા માટે તત્પર હતા તેમને જો તપ સમારભો કરાવવા હોત તે શુ ન કરાવી શકત ? આજે ઠેર ઠેર કરાવવામાં આવતા ઉપધાન સમારંભે એક માત્ર મુક્તિનું સાધન એમણે માન્યુ હાય એમ '' આપણે જાણતા નથી. જો એમ હાત તે તેઓ જ્યાં જ્યાં જાત ત્યાં ત્યાં જરૂર એવા ઉપધાને કરાવત. આજે તે જો કોઈ મોટા મુનિ કે જેમને શ્રીમંત ભકતા હાય એ કાઇ સ્થળે જાય તેા ત્યાં ઉપધાન ન સભવે એમ બને જ નહિ, આજે લક્ષ્મીના સદ્ઉપયોગ કરવાના જે માર્ગી સાધુવર્ગ પોતાના શ્રીમંત ભકતાને બતાવે છે એ પ્રભુ મહાવીરે પેાતાના ભકતાને કેમ ન બતાવ્યા ? એમણે આનદાદિ શ્રીમંત શ્રાવકભકતા પાસેથી તપ સમાર ભા કે મદિરા કે વરઘેાડા કેમ ન કઢાવ્યા ? પોતે સ્વયં એ પ્રમાણે ભકતા પાસે લક્ષ્મીના સદ્ઉપયોગ આ માર્ગોએ કરાવી ભવિષ્યને માટે દૃષ્ટાંત કેમ ન મૂકી ગયા ? ભગવાન મહાવીરે આવાં અનુષ્ઠાને
નિશ્ચયમૂલક વ્યવહાર અને વ્યવહારથી પ્રમાણિત થતા નિશ્ચય એમ જો પરસ્પર અન્ને સહાયક નીવડે તે તેા જીવન ઉન્નતિશીલ ખતે. અન્યથા માણસને માટે પતનને માર્ગ સહજ છે જ.
પુરા કાળથી નિશ્ચય અને વ્યવહારના એકાંતના ઝગડા પ્રત્યેક સમાજ અને તેના સાહિત્યમાં જોવા મળે છે. જેનાચાર્યોએ પણ આ પરત્વે બહુ જ લખ્યુ છે અને આ વિષયને સૌથી વધારે ઝીણાવટથી તેા શ્રીમદ્ યશેાવિજયજીએ ચર્ચ્યા છે. તેમણે પણ છેવટે તેા વ્યવહાર અને નિશ્ચયને સમન્વય કર્યો છે. એમની આખી ચર્ચાનો સાર મે જે કાંઇ થે!ડું ઉપર કહ્યું છે તેમાં આવી જાય છે. દલસુખ માલવિયા.