Prabuddha Jivan - Tarun Jain 1935 Year 02 Ank 01 to 15 - Ank 10 is not available

SR No.: 525920
Original Sutra Author: N/A
Author: Tarachand Kothari
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1935
Total Pages: 122
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 9 MB

Page 38

૩૩ તરૂણ જૈન
કદંબગિરિનો શિલાલેખ
મેદાનેસની બાજુએ આવેલી, કદંબગિરિની ટેકરી ઉપર ભ મંદિરે ધાવીને શ્રી વિજયનેમીસૂરિએ એ સ્થળને પેાતાના પ્રભાવથી નંદનવન અનાવ્યું છે. આ નવસર્જન સાથે પેાતાનુ નામ સદાને માટે અંકાયેલું રહે એ આશયથી એ મંદિર ઉપર એક ભવ્ય શિલાલેખ ૨ાપવામાં આવ્યે છે. આ શિલાલેખમાં શ્રી વિજય તેનીરિનાં નામ આગળ “ સાશનસમ્રાટ, સૂરિચક્રવર્તિ, જગદ્ગુરૂ, સર્વાંતંત્ર સ્વત ંત્ર, તીથ રક્ષક, તીર્થ પ્રભાવક, તપગચ્છાધિપતિ, ભટ્ટારક આચાર્ય, મહારાજાધિશજ' આવી મોટી વિશેષોની હારમાળા જોઈને કાઈ એમ સહજ રાકા કરે કે, પાતે જ શિલાલેખ કાતરાવી પોતાના નામ પાછળ આટલાં બધાં વિશેષણા મુકાવવાને ઔચિત્યભગ આચાર્ય મહારાજ ન કરે; પણ જેમની પ્રેરણાથી આવડ મોટું જિનાલય ઉભું થયું છે, એમને પ્રસ્તુત શિલાલેખ પાછળ હાથ ન હેાય એમ બને જ નહિ. વળી આપણે આગળ જોઇશું તેમ પ્રસ્તુત શિલાલેખમાં કારાયલા કટલાક વિચાર। આચાય મહારાજનીજસ્થિતિચુસ્તતા અને જુનવાણીની ઉપાસના પ્રગટ કરે છે. તે પણ શિલાલેખ સાથે આચાર્ય મહારાજના નિકટ સબંધ પુરવાર કરે છે. તદુપરાંત ઔચિત્ય ભંગના આપણા ખ્યાલા અને વ્યાસપી ઉપર વિરાજતા આચાર્યોના ખ્યાલામાં ઘણો ફરક હોય છે. આપણને તે આપણી સામે આપણા વખાણુનાં એ શબ્દો કાઇ એલે તે! શરમ આવે છે. ધર્માધિકારી તે પેાતાની પ્રશસ્તિની આગળ પાછળ યેાજના કરતા જ રહે છે . અને તેમ કરવામાં ધર્મની જ ઉપાસના થાય છે એમ તેઓ માને છૅ અને મનાવે છે. હજારા માણસો જ્યારે તેમને વંદન કરતા હેાય છે, ત્યારે આ તે અધા મને શાને વંદે છે? એવા. તેમને સ્વપ્ને પણ પ્રશ્ન થતે જ નથી. એ તે આમ થવુ જોઇએ એમ આ બધી સ્વાભાવિક ઘટના માની મનાવીને આત્મપૂજાનાંઆત્મપ્રશંશાનાં-અનેક વિધાને તે ચાલવા દે છે અને સત્ર ઉત્તેજતા રહે છે. આમ હાવાથી ઉપરની વિશેષણહારમાળા તો સહજ સમજી શકાય તેવી છે.
પણ આ શિલાલેખમાં આચાર્ય મહારાજની પ્રશસ્તિ ઉપરાંત એવી કેટલીક વિગતા ભરી છે કે, જેની સચોટ નોંધ લેવી આવેશ્યક છે. આ મ ંદિરને પ્રતિનિધિ ક્રાણુ હોઇ શકે, આ મંદિરમાં કાણુ પ્રવેશ કરી શકે, આ મંદિર ઉપર માલેકી હક્ક કાને, આ મંદિરના પ્રતિનિધિમાં શું ફેરફાર થાય તે પ્રતિનિધિપણાથી તે છુટા થાય વિગેરે ખાખતા ઉપર આજસુધીનાં જૈન મદિરાના ક્રાઇ પણ શિલાલેખામાં નહિ તેવામાં આવેલી તેવી નિયમાવલી માલમ પડે છે.
પ્રથમ તે। આ મંદિર ધર્મશાળા વિગેરે જે કાંઇ બંધાયું છે. તે ઉપર તપગચ્છની માલેક ઠેકી બેસાડવામાં આવી છે. આ સવ મહાલય બાંધવામાં તપગચ્છના જ શ્રાવક્રાએ પૈસા આપ્યા છે એવું ક્રાં નથી. જો કે જિન મદિર અમુક ગચ્છના લકાએ બધાવી
આપ્યું. હાય, તેથી તે ગચ્છની જ માલેકીનું તે મંદિર બને છે એવા કાઇ નિયમ નથી. અહિં તે નીચેની તેમજ ઉપરની જમીન તપગચ્છનાં શ્રાવકાના નામે વેચાણ લેવામાં આવી છે, એટલા કારથી જ આખી મિલ્કત તપગચ્છની માલેકીની કરી દેવામાં આવી છે. એ મિલ્કતને વહીવટ છનદાસ ધર્મદાસનાં કાલ્પનિક નામથી ચલાવવાનુ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. એ જૈનદાસ ધદાસને પણ ''તપગચ્છીય'' તરીકે વર્ણવામાં આવ્યા છે. શિલાલેખમાં આગળ જણાવવામાં આવે છે કે ઉપરનાં અને નીચેનાં તમામ મદિરા વગેરેમાં શ્રી શ્વેતાંમ્બર મૂર્તિપૂજક સધ સિવાય કાઇએ પણ આ પેઢીની આજ્ઞા સિવાય પેસવું નહિ અને પેસવાને હક્ક પણ નથી. આવી અસાધારણ પ્રવેશમર્યાદા અત્યાર સુધી કાઇ પણ જૈન મંદિર ઉપર અંકાયેલી જોવામાં આવતી નથી. કાં “સવી જીવ કરૂં શાસન રસી”ની ભાવના અને કયાં અભંગદ્વાર ગણાતા જિનમંદિર ઉપર પ્રવેશ પ્રતિબધાનાં પાટીયાં મૂકવાની પ્રવૃત્તિ ? જિનમદિર, શ્વેતાંબર · મૂર્તિપૂજક જૈન સિવાય અન્ય જનતા માટે બંધ કરવાની આ પહેલી જ પ્રવૃત્તિ છે. જિનમંદિરની એ જ વિશેષતા છે કે તે સદા સર્વને માટે ખુલ્લુ' હેાય છે. માત્ર દિરજ નહિ, પણ જિનેશ્વર ભગવાનની મૂર્તિની પણ જગતના ક્રાઇ પણ માનવી પૂજા કરી શકે છે અને તિર્થાં કર પ્રરૂપિત ધર્માંનુ આરાધન કરી શકે છે. આજે જૈનના એક મહાન આચાર્યાંના મગજમાં ધુન આવે છે, તેએ એક અગાચર સ્થળ ઉપર જૈન સમાજનાં દ્રવ્યવડે આવન જીનાલય બંધાવે છે, અને તે મદિરમાં દાખલ થવા ન થવા વિષે પેાતાને ફાવે તેવાં ફરમાનેા કાઢે છે. જૈન ધર્માં, અને જિનમ'દીર જે વિશાળતા અને ઉદારતાના પાયા ઉપર ઉભા રહીને અન્ય ધર્મો અને સ ́પ્રદાયાની સકુચિતતાને હસી રહેલ છે, તેજ જૈન ધર્મ અને જિનમંદિર આસપાસ કાઇ જૈનાચાર્યના હાથે આવી સાંકડાપણાની દિવાલે! ચણાતી જોઇને કાઇ પણ સહૃદય જૈનને દિલગીરી થયા વિના રહે તેમ નથી.
ઉપર જણવ્યા મુજબ જૈન શ્વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક સિવાય અન્ય કાઇને પુણ્ કગિરિની પેઢીની આજ્ઞા સિવાય પ્રસ્તુત મદિરામાં પ્રવેશ કરવાને હકક નથી એ પ્રમાણે આખી દુનિયાને જિનમદિરની બહાર ધકેલી કાઢવા છતાં શિલા લેખકને જ્યાં સુધી અસ્પૃસ્યા સંબંધમાં - વધારે સ્પષ્ટ ન લખાય, ત્યાં સુધી સંતાષ વળે જ નહિ તેથી અસ્પૃસ્યા સબંધમાં શિલાલેખક ભારે વિચિત્ર નિયમ ઘડે છે, તે લખે છે કે અસ્પૃશ્ય ગણાતી તિમાંને કાઇ પણ હાલ તા જૈન જણાતા નથી; પણ કદાચ કાઈ કાળે જૈન થાય, અગર હું જૈન * હ્યું: તેવું નામ ધરાવે, તે પણ તેને મદિરામાં પ્રવેશવાના હકક નથી. ' આપણા દેશના અન્ય શંકરાચાર્યાંથી આપણા આચા મહારાજ જો અસ્પૃસ્યા સંબધાના વિચારમાં જરા પણ પાછા પડે તે ક્રમ ચાલે? એટલા માટે આગળ જણાવેલા નિયમ પ્રમાણે મદિરનાં વહીવટ કરનાર પેઢી મહેરબાનીની રાહે જૈન શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક નહિ એવા કાઇપણ જૈન, હિંદુ, મુસલમાન, પારસી કે અંગ્રેજને મંદિરમાં દાખલ થવાની રજા આપી શકે છે પણ આ નિયમ મુજબ જિનદાસ ધ`દાસની પેઢી કાઇ સામાન્ય અન્યજ તેઃ શું પણ જૈન