Page Text
________________
૧૪-૧૨–૨૯. . -
મુંબઈ જેન યુવક સંઘ પત્રિકા. .
મુકિત મળવી જોઈએ કારણ કે તે દેવોનું દ્રવ્ય છે અને દેવો. ભકિતભાવની તૃપ્તિકારક છે અને સાથે સાથે ભગવાનની મુકત છે તે પ્રમાણે દેવેનું દ્રશ્ય પણુ મુકત બનવું જ જોઈએ. { મુર્તિના સ્વરૂપને બાધક બનતી નથી. પણ આ મર્યાદા - બીજો મુદ્દો મુક્તિ અને મંદિરનો પરિગ્રહ મર્યાદિત કરવાને લંગીને જ્યારે મુર્તિ ઉપર સેનું, રૂપું, હીરા, મોતી, માણેક લગતો છે. પ્રથમનો મુદ્દો સ્વીકારવામાં આવે અને દેવદ્રવ્યને લાદવામાં આવે છે અને નવી ફેશનના કીટ કેલર નેકટાઇ સાર્વજનિક બનાવવામાં આવે તે છતાં પણ અત્યારે જે રીતે] રચવામાં આવે છે અને ઓછામાં પુરૂં નાની નાની ઘડિયાળ મંદિરની ધામધુમ અને મુતિના શોભા શણગાર પાછળ દ્રવ્ય | એડવામાં આવે છે ત્યારે તે તા. જિનમુર્તિની કેવળ વિડંબના જ ખરચવામાં આવે છે તે પદ્ધતિ ચાલુ રાખવામાં આવે અને તે કરવામાં આવે છે એમ મને લાગે છે. જ્યાં ભગવાનની ધાહીરા મોતી માણેક સેનું અને રૂપું ભગવાનની મૂર્તિની અનિ-| નસ્થ પધાસનસ્થ અર્ધ નિમીલિત નેત્રવાળી પવિત્ર મુદ્રા અને વાર્ય આવશ્યકતાઓ લેખવામાં આવે તે પછી ઘણે ખરે | કયાં તે જ શરીર ઉપર રાજા રજવાડા જેવો કરે ઠાઠમાઠ ? ઠેકાણે તો બીજા ખાતાઓ માટે ખરચવાની એક પાઈ પણ! જે ભગવાન મહાવીર અત્યારે મનુષ્ય દેહે પ્રત્યક્ષ થાય તો શીલક ન રહે, તેથી જેવી રીતે આજકાલ દેશી રાજાઓ માટે સૌથી પહેલાં તે પિતાની જ મુર્તિ ઉપર કરવામાં આવેલો . રાજ્યની આવકમાંથી અમુક ટકાનું સાલીયાણું નક્કિ થવું | ઠાઠમાઠ જેમ બને તેમ જહિદથી દૂર કરવાની આજ્ઞા કરે એમ જોઈએ એ રાજકીય સુધારો, દેશી ૨ાજયની પ્રજા એક | હું માનું છું. ' અવાજે માંગી રહી છે તેવી રીતે મુર્તિ અને મંદિર પાછળ
| વળી બીજી દલીલ આ પ્રશોભનના સમર્થનમાં એવી મંદિરની આવકમાંથી અમુક ટકાજ ખરચાઈ શકે એવો પ્રબંધ કરવામાં આવે છે કે આ બધાં પુજન વિધાન, ભગવાનની જુદી સ્વીકારા જેઈએ અને એમ થાય તેજ પ્રસ્તુત દેવદ્રવ્યને
જુદી સ્થિતિઓની અર્ચના છે. દાખલા તરીકે તેમનું પ્રક્ષાલન લગતા સંકેત વિમોચનનો કાંઈ અર્થ નિપજી શકે.” દેવદ્રવ્યને
રાકે. વિશ્વને તે તેમની બાલદશાની પુજા છે. આવી જ રીતે આંગી તે તેમની ' લગતા સુધારાનીજ આ બીજી બાજુ છે. આ પ્રમાણે ખર્ચ
એક રાજા તરીકેની પુજા છે. હવેલીઓના ઠાઠમાઠ જોઈને . . . પ્રમાણ નક્કિ કરવાનું કહેવું એનો એજ અર્થ છે કે મંદિરમાં
દેખાદેખીએ વધારી દીધેલ અને પછી સર્વત્ર રૂઢ થયેલ સાદાઈ દાખલ કરવી જોઈએ અને મુતિની શણગાર રચનાના 1 જિનમતિની શણગાર પ્રથાને બચાવ કરવા ખાતરજ પાછળથી મેહને આપણે તિલાંજલિ આપવી જોઈએ. -
શોધાયેલ ધર્માચાર્યોની આ દલીલ છે એમ મારું માનવું છે, આ પ્રમાણે અન્ય પારમાર્થિક કાર્યો માટે દેવદ્રવ્ય વધારે | કારણ કે જે જુદી જુદી અવસ્થાજ પુજનીય બનતી હોય તો ફાજલ પડે તેટલાજ કારણસર મૂર્તિને આભૂષણ તથા શણ- | ભગવાન નેમનાથ સિવાય અન્ય ત્રેવીસ તીર્થંકરના ગૃહ ગારનો ત્યાગ કરવો જોઈએ એમ નથી, પણ જેન મૂર્તિપૂજાના
સ્થાશ્રમની પુજા કેમ કરવામાં આવતી નથી ? અને તે પુજા મૌલિક વિચારોનું આગળ ઉપર જે વિવરણ કરવામાં
| નિમિત્તે બાજુએ એક સ્વરૂપવતી દેવીની શણગારેલી મુર્તિ શાં આવ્યું છે તે બધું ધ્યાનમાં લેતાં પણ જિનમૂર્તિ ઉપર અત્યારે
માટે બેસાડવામાં આવતી નથી ? વળી જે ભિન્ન ભિન્ન સ્થિજ ઠાઠમાઠ કરવામાં આવે છે, જેનજડિત મુગટે અને તિઓ પુજનીય હોય તે ભિન્ન ભિન્ન ઘાટની મુતિએ શા માટે આંગીઓ ચઢાવવામાં આવે છે, કટારીના કબજાઓ અને
બનાવવામાં આવતી નથી ? બાલસ્થિતિ પુજવા માટે બાળક . ઉપર ઘડિયાળે લટકાવોપ ‘એ જે છે તે બધું જિનમૃતિના જેવી મતિ બનાવવી જોઇએ. બાળક પગ ઉપર પગ ચઢાવીને સ્વરૂપ સાથે તદ્દન વિસંવાદી અને તેથીજ ત્યાજ્ય છે એ | કદિ બેસી શકેજ નહિ. રાજાની બેઠક અન્ય પ્રકારની દેવી સ્વતઃ સિદ્ધ છે. આ આંગી અને ઠાઠમાઠના પક્ષમાં બે દલીલે | જોઇએ. કૃષ્ણની ભિન્ન ભિન્ન ઘાટની મુર્તિઓ ભિન્ન ભિન્ન રજી કરવામાં આવે છે, એક તે બાલ છવાને લગતી. મંદ સ્થિતિની પૂજા માટે બનાવવામાં આવે છે. બુધની પણ મુખ સ્ત્રીઆદિ બાળકોને આકર્ષવા માટે આવા ઠઠમાની અનેક અવસ્થાસુચક મુતિઓ કરાયેલી જોવામાં આવે છે. જરૂર રહે છે એમ ધર્મોપદેશકે કે સમજાવે છે. આવા બળજી ! જિનમતિ એજ પ્રકારની ઉભી અથવા બેઠી હોય છે અને આપણાજ સંપ્રદાયમાં છે એમ નથી. દિગંબર જૈનોમાં પણ બને એક સરખી મુદ્રા અને અવસ્થા સૂચવનારી હોય છે. - એવા અનેક બાળકે છે. આ ખ્રીસ્તી સંપ્રદાય ક્રાઈસ્ટની | તેથી તેના ઉપર ખોટા વ્યવહારને બચાવવા ખેટી કલ્પનામૂર્તિના મૂળ સ્વરૂપ ઉપર જરાપણુ શણગાર કર્યા સિવાય | એનો આરોપ કર એ બુદ્ધિ સંગત નથી. આ વિચાર ચિરકાળથી પિતાનો ભકિત વ્યવહાર ચલાવી રહેલ છે. અલ- બબર સમજાઈ જાય, જિનમુર્તિ ઉપરની શોભાનું વિસવાબત્ત, રામ કૃષ્ણ ઇત્યાદિ દેવની મૂર્તિઓ ખૂબ શણગારવામાં * દિત્વ સામાન્ય સમાજની બુદ્ધિમાં બરોબર ઉતરી જાય તે આવે છે પણ તે તે રામ અને કૃષ્ણની મૂળ કપનાને અનુ- | પછી મંદિર અને મુક્તિના સંબંધમાં કેમ ખર્ચ ઘટાડવા એ રૂપ છે. અત્યારે રાજા કુમારપાળની મૂર્તિ બનાવવામાં આવે ! વિષે વધારે કહેવાપણું રહેતું જ નથી. જયાં. મુતિ સાદી થઈ તે તે રાજવી હોઈને તેની ઉપર ગમે તેટલા શણગાર તથા . ત્યાં મંદિરમાં પણ સાદાઈ દાખલ થવી જ જોઈએ. એમ બને. આભૂષણો ઘટી શકે પણું હેમચંદ્રાચાર્યની મૂર્તિ ઉપર એવું તે એટલે સહેજે ખૂન દ્રવ્ય બચી શકે જેને જનતાના અનેક- * કોઈ કરે તે જરૂર દરેક સમજી શ્રાવક વાંધે ઉડાવવાને. તે ! વિધ કલ્યાણ અર્થે શુભ ઉપયોગ થઈ શકે. આપણી મુર્તિપછી જે શણગાર કે આંબી શ્રીમદ્દ હેમચંદ્રાચાર્યની મૂતિ પુજાની પુનર્ધટના એટલે દેવદ્રશ્યની મુકિત અને મુતિમંદિરની . . ઉપર તમે ન કરી શકે તે તેમની જ દિશાએ ઉચ્ચત્તમ કોટિને પરિગ્રહ મર્યાદા આ બે ફેરફાર નિપજતાં જિનમંદિર સમગ્ર પામેલા તીર્થ કરની મતિના ઉપર શી રીતે ઘટાવી શકો ? સા- જનતા માટે મંગળ મંદિર બની જાય. એ આટલી લાંબી ' માન્ય લેકે માટે પુજન વ્યવહાર થવસ્થિત કરવાના આરા- . ચર્ચાના પરિણામે સૌ કોઈ સ્વીકારશે એવી આશા છે. યથી જે અષ્ટ પ્રકારી પુજાની યેજના છે તે ઉચિત છે. કૃતિનું
" [ અપુર્ણ. ] પ્રક્ષાલન કરે, ચંદન લગાડો, પાંચ દશ પુષ્પ ચઢા, ધૂપ
પરમાનંદ. કરે. દીપ પ્રગટાવે, અક્ષત ફળે નૈવેદ્ય ધરો, સૈ સર્વ પ્રક્રિયા
ક વાંધે ઉડાવવાને. . ૧૧
ટના એટલે દેવને 1
મદિર સમગ્ર
| SR No. | 525914 |
| Book Title | Prabuddha Jivan - Mumbai Jain Yuvak Sangh Patrika 1929 Ank 01 to 16 and Year 01 Ank 01 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Jamnadas Amarchand Gandhi |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 96 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 7 MB |