SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 259
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ Vol. XXXVI, 2013 ધનપાલ : પાણિનીય ધાતુપાઠના એક અપ્રસિદ્ધ વૃત્તિકાર 251 ધનપાલના મતના સંદર્ભમાં જે માહિતી પુરુષકાર અને “મા.ધા.વૃ.” માં મળે છે તેના પરથી લાગે છે કે બધા ધાતુપાઠના વૃત્તિકારો વન ધાતુનો પાઠ કરે જ છે. સંસ્કૃત ધાતુપાઠ પરના પોતાના અંગ્રેજી ગ્રંથ (પૃ.૧૫૩)માં ડૉ. સુલે નોંધે છે તેમ મૂળ ધાતુસૂત્રમાં માત્ર વન ધાતુ હશે પણ ગ્વાદિ સૂત્ર વન વ્રન તૌ. ના સામ્યને લીધે સૂત્રમાં ત્રણ ધાતુ ઉમેરાયો. તે જ પ્રમાણે સાયણના જેવા કેટલાક ધાતુપાઠમાં “તિ’ શબ્દ અર્થ તરીકે ન હતો, તે પણ વ્રણને લીધે પાછળથી ઉમેરાયો. પુરુષકારમાં ધનપાલનો જે મત માળે અર્થ દર્શાવે છે તે સાચો જણાય છે. તન્ત્રાન્તરમાં નોંધાયેલો વન ધાતુનો મૂળ અર્થ મળ(સં:)લાગે છે, તેનો અર્થ બાણને સંસ્કારવું, ધારદાર કરવું એમ થાય છે. એમ લાગે છે કે લહિયાની ભૂલને લીધે અને ડ્રન ધાતુના સાનિધ્યને કારણે માસંશ્નરને બદલે સંક્કર અને અતિ બંને વગ ધાતુના અર્થ ગણાયા છે. હેમધાતુપારાયણ(પૃ.૨૫૧)માં વન ધાતુનો અર્થ માનસંસ્કાર અને અતિ આપ્યો છે. શાકટાયન ધાતુપાઠ(પૃ.૧૭)માં વન માળસંસ્કાર સૂત્ર મળે છે. તેથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ધનપાલનો પણ આ જ મત હશે. ૨૬. હત્યથa 1 (મ.ધા.વું, પૃ.૧૧૮) નવાગ્યામુpl fપ 7થ: fણવં તમત્તે રૂત્વર્થઃ | घातयति । एवं मैत्रेयानुरोधेन चटादयो व्याख्याताः । अत्र धनपालः - चट स्फुट भेदने । घट च सङ्घाते चकारात्पूर्वो चात्रार्थे णिचमुत्पादयतः इति । આ ધાતુસૂત્રનો અર્થ એ છે કે અગાઉના નવગણોમાં આ ધાતુઓનો પાઠ થયો હોવા છતાં, હત્ત્વર્થધાતુ આ ચુરાદિમાં પોતાના અર્થમાં પ્રેરકમાં પ્રયોજાય છે, જેમકે ધાતતિા આ સંદર્ભમાં સાયણે ધનપાલનો મત આપ્યો છે. તેનો મત એ છે કે વટ ટ મેને પટ ર તે માં જે ધાતુઓ વેરની પૂર્વે આવેલા છે તે એટલે કે વેટ, મુક્ત અને પટ પણ હજ્યર્થમાં ચુરાદિમાં fમાં પ્રયોજાય છે, જેમકે उच्चाटयति, आस्फोटयति भने विघाटयति । ક્ષી.ત.” (પૃ.૩૧૨)માં આ સૂત્રનો આમ અર્થ મળે છેઃ વટ પુટ પટવ ન્યથ: તે ગ્રુત્યર્થે - fમુત્પત્તિ | પુરુષકાર (પૃ.૧૫૬)માં “ક્ષી.ત.' નો બીજો મત નોંધ્યો છે, જે “ક્ષી.ત.'માં મળતો નથી. વટ પુટ ધાતુ તો ૨ ટ ધાતુત્રય તે હેન્ગથ હન્તિના સમાનાર્થી વિમુતાન્તિ ! સાયણે જણાવ્યું છે કે શાકટાયન અને માધવ પણ તેમ જ કહે છે કે આ ધાતુઓ હત્યર્થક જ છે, માટે તે પ્રેરકમાં જ પ્રયોજાય, જ્યારે ધનપાલ, તે ધાતુઓનો ભેદન, સંઘાત એમ જુદો અર્થ આમાં . આપીને કહે છે કે સુરાદિમાં હજ્યર્થમાં નિમાં પ્રયોજાય છે. સાયણે નોંધ્યું છે કે કાશ્યપ ત્રણને બદલે ચાર ધાતુ - વટ, કુર, પટ અને હિંસનેહત્ત્વર્થક દર્શાવે ધા.પ્રમાં મૈત્રેયનો મત આમ મળે છે ચેડજોષ રુન્યથ: સન્તિ ત રૂ દ્રષ્ટા વધારામાં મૈત્રેય કહે છે કે જે ધાતુઓનો અહીં હજ્યર્થક તરીકે પાઠ થયો છે તે કાર્યવિશેષાર્થ છે તેમ સમજવું. સાયણે પોતે કહ્યું છે તેમ આ દુન્યથa | સૂત્રનું વ્યાખ્યાન તેમણે મૈત્રેય પ્રમાણે કર્યું છે. Jain Education International For Personal & Private Use Only www.jainelibrary.org
SR No.520786
Book TitleSambodhi 2013 Vol 36
Original Sutra AuthorN/A
AuthorJitendra B Shah
PublisherL D Indology Ahmedabad
Publication Year2013
Total Pages328
LanguageEnglish, Sanskrit, Prakrit, Gujarati
ClassificationMagazine, India_Sambodhi, & India
File Size7 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy