Jain Dharm Ane Samaj Utakarsh Kem Thay

SR No.: 249703
Original Sutra Author: N/A
Author: Padmanabh S Jaini
Publisher: Prabuddha Jivan 1948
Publication Year: 1948
Total Pages: 17
Language: Gujarati
Classification: Article & Devdravya
File Size: 2 MB

Page 16

૨૩૨
પ્રબુદ્ધ જૈન
તા. ૧૫-૩-૫૮
માત્ર આર્થિક સુદઢનાથી આપણે પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરી ઉત્સાહી સેવકની, વ્યકિતઓનું નિર્માણ કરવું પ્રથમ આવશ્યક છે શકીશું એમ સમજવું ભૂલભરેલું છે. જ્યાં સુધી બુદ્ધિનો વિકાસ અને તે તરફ આપણે પ્રયત્ન રહે તે ઉપર નિર્દિષ્ટ કરેલ સર્વ નથી થયે, મન સંસ્કારી નથી બન્યું, જ્ઞાનપ્રાપ્તિ માટેની ધગશ કાયું આસાનીથી થઈ શકે તેમ છે. સમાજની સમર્થ વ્યક્તિઓની ઉભી નથી થઈ ત્યાં સુધી દુનિયા આપણને ઓળખવાની નથી. કદર કરવી, તેમનામાં સંસ્કૃતિ, સેવાભાવનું નિર્માણ કરવું અને હૈદ્રાબાદના નીઝામ કરેડ પતિ છે, પરંતુ તેથી તેણે કાંઈ પ્રતિષ્ઠા તેમને સંગઠિત કરવા-આ કાય જો કે કઠિન છે તે પણ પ્રયત્ન પ્રાપ્ત કરી છે ખરી? મારવાડી સમાજ સેનાના ઘરેણાં ચઢાવે છે કરતાં કશું અશકય નથી. આ બધું ત્યારે જ થઈ શકે કે જ્યારે . પણ તેથી તેને કદિ માન મળ્યું છે ખરૂં? છે કઇ વિવેકાનંદ, રામતીર્થ, આપણે આપણી શકિતએ તે તરફ ફેલાવીએ અને રાધાકૃષ્ણ જેવા આપણામાં છે કે જે આમ દુનિયામાં ચેતન્ય સૃજન જ દરેક કામની શરૂઆત કરીએ. કરે ? છે કેાઈ રવીંદ્ર આપણા સમાજમાં છે કે જેણે આનંદયાત્રા કરી જૈન સમાજની સામાજિક અને શૈક્ષણિક ઉન્નતિ બાબતમાં હેય ? છે કોઈ મહાન વિદ્વાન, મહાન વૈજ્ઞાનિક, સાહિત્યક, કવિ, વિચાર કર્યા પછી હવે આપણે આપણા વિવિધ અંગેના વિચાર કલાકાર, દેશભકત, સ્વાર્થયાગી વીર હુતાત્મા યા સેવાભાવી અાત્મા ? કરવાનું રહે છે. આપણું અત્યંતર પ્રશ્નોનું ધીરે ધીરે નિરાકારણુ થતું શા માટે નથી તેને કોઈ દિવસ વિચાર કર્યો છે? પિતાની યુટિઓ જશે યા તે પરિસ્થિતિના દબાણથી તેમાં ઉક્રાતિ થવાની, પરંતુ જોઈને આપણે કદિ શરમ અનુભવી છે?
જે દેશના આપણે ઘટક છીએ, જે માનવતાનું અંગ છીએ તે તે કુટિ આપણે સુધારવી હોય તે શિક્ષણપ્રચાર કરે. દેશ અને માનવતા પ્રત્યે આપણું કાંઈક કર્તવ્ય છે જેને અત્ર કેવળજ્ઞાનને મહિમા ગાવાવાળા અને ભ. મહાવીરની સર્વજ્ઞતા પર વિચાર કરો જરૂરી છે. આજની દુનિયા હવાની જેમ શીધ્રગતિ વાદ મચાવવાવાળા જ સમાજમાં એક પણ બુદ્ધિશાળી એવી કરવાવાળી છે. દુનિયાના ઈતિહાસમાં જે મહાન આદેલન વિચાર
વ્યક્તિ નથી કે જેની સામે દુનિયાનું માથું ઝુકે, આ એ એક અને આચરના ક્ષેત્રમાં થયા છે તે સર્વથી અધિક ક્રાન્તિકારી ચિન્તનીય વાત છે. આપણે ઇચ્છીએ કે આપણો સમાજ શિક્ષિત આદેલા આ યુગમાં થયો છે. આપણું જીવન, તેના વિવિધ પ્રશ્નો હોય, દુનિયાના વિવિધ જ્ઞાનને પચાવવાનું તેનામાં સામર્થ્ય હોય, કતગતિથી પરિવર્તિત થયો છે. અને તેને આપણે દરરોજ અનુએવી કંઈ પણુ શાખા ન રહે જેમાં જૈન સમાજ પહેચે ન હોય. ભવ પણ કરીએ છીએ. આપણો દેશ સ્વતંત્ર થયું છે અને આજ આપણા ભવિષ્યકાળ ઉજજવળ જોવાની તમન્ના જાગે તે તે પણ એક એ સ્વતંત્ર દેશની સામે જે મહાન પ્રશ્ન છે તેને ઉકેલ કરવાની મેટો સુધારે છે, જેને સ્વીકાર્યા સિવાય ઉચે ચઢવું શકય નથી. જવાબદારી જન સમાજ પર ૫ણુ છે. હંમેશા તટસ્થ રહેવું, શિક્ષણના આ ક્ષેત્રને સર્વવ્યાપી કરવાની બાબતમાં આપણે ખ્યાલ અમારા બાળબચ્ચા અને અમે એવી વૃત્તિ રાખી સ્વાર્થી બનવું, નીચે પ્રમાણે છે:
યા “અમારાં મંદિર અને અમે” એ જાતની સંકુચિતતા પિતાના (૧) પ્રત્યેક પ્રાન્તમાં જેનોની જેટલી શિક્ષણસંસ્થાઓ છે મનમાં રાખવી એ બધું ધેખાબાઇનો ખેલ છે. એમાં આપણે તેનું એકીકરણ થાય. એકીકરણુને અર્થ એ છે કે પ્રાન્તિક જેન ટકી, શકવાના નથી. તે પછી ઉજ્જવળ ભવિષ્યની આશા છે. સભાના આદેશ અનુસાર આ સર્વ સંસ્થાઓનું સંચાલન કરાય કેમ રખાય ?
* અને એ પ્રકારે જે પ્રતિક શિક્ષશાખાઓ એકત્રિત થશે તેને
કહેવાય છે કે જન સમાજ શ્રીમંત છે. અને એ સાચી જ સંબંધ મધ્યવર્તી શિક્ષણ સંસ્થા સાથે રહે.
વાત છે. આપણા સમાજના અગ્રગણ્ય ગણાતા સવે લોકે મિલમાલિક - (૨) પ્રાન્તની જે યુનિવર્સિટી અહિં આ છે, તે સર્વમાં જન
છે યા તે પદવી અને સન્માનથી પ્રતિષ્ઠિત છે. તે લેકની સ્થિતિ એર હોય જેમ કે આજે બનારસમાં છે. સમ ભારતની પ્રત્યેક
દેશી રાજાઓ કરતાં ઓછી ખરાબ નથી. અમારી સંસ્થાઓ જુઓ યુનિવર્સિટીમાં એવી સંરથાઓ હોય કે જે જૈન વિદ્યાર્થીઓને
એ લેકે જ તેના નિયંત્રક છે. જમીનદાર વાં, ધનિક વર્ગ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે મદદ કરે. (૪) આ પ્રકારે પ્રાથમિક, મધ્યમ તથા ઉચ્ચ શિક્ષણસંસ્થાઓ
મિલમાલિક વર્ગ બધા જૈ છે. દુનિય સમજવા ઈચ્છે છે કે નિગ્રંથ એકત્ર થાય અને તેનું સંચાલન કેન્દ્રિય જૈન સભાના શિક્ષણ
સમ્પ્રદાયના આ ઉપાસકે, પરિગ્રહ પરિમાણુવાદના આ પુરસકર્તાઓ,
અહિંસા ધર્મના પ્રચારકો-- આ લેક પાસે આટલા પૈસા અને | વિભાગ દ્વારા થાય. (૫) જ્યાં સમાજ ખૂબ મોટો છે એવા સમાજમાં
શ્રીમન્તાઈ આવી ક્યાંથી ? એ કોને આટલી બધી પૂંછની જરૂર જૈનેની સ્વતંત્ર કેલેજ અને આવશ્યક હોય તે
શું છે? મનુષ્યનું લોહી ચુસનારો આ વર્ગ પતને અહિંસા
સ્વતંત્ર જૈન યુનિવર્સિટી પણ સ્થપાય.
ધર્મના અનુયાયી કહેવડાવે છે? મનુષ્યને રીબાવી રીબાવી મેળવેલ (૬) સમાજના શ્રીમંત પાસેથી આ શિક્ષક્ષેત્ર માટે મદદ
ધનમાંથી થોડે પૈસે દાન કરીને તેઓ કાતિ સંપાદન કરે છે ! લેવામાં આવે અને પ્રાન્ત પ્રાન્તના વિભાગમાં જે જૈન મંદિર યા
પરંતુ આજની દુનિયા આવા પૂછવાદીઓની નફરત કરે છે, ભંડાર છે તેમાંની મિલ્કતને ઉપગ શિક્ષણ માટે કરવામાં આવે.
તેઓની દાનવૃત્તિને દંભ સમજે છે. ભલેને આજ સામ્યવાદને (૭) આપણી એક કેન્દ્રિય લાયબ્રેરી હોય જેમાં જૈનદર્શનનું પ્રશ્ન અમારે મળે ન વળગ્યું હોય, પરંતુ તેને પડછાયા અમારા સમગ્ર સાહિત્ય ઉપલબ્ધ હોય. .
જીવન ઉપર તે પડો જ છે. સામ્યવાદને જયનાદ સર્વત્ર ગાજી (૮) જન સમાજમાં કેટલીક પ્રકાશન સંસ્થાએ છે તે સર્વને
રહ્યો છે, જે આજ નહિ તે કાલ પૂછવાદીઓ કે જેની પ્રતિષ્ઠા સંબંધ મુખ્ય સંસ્થા સાથે રહેવા જોઈએ. કેન્દ્રિય સભાને એક
માત્ર લક્ષ્મીની પૂજામાં સમાયેલી છે તેને સદંતર નાશ કરી નાખશે. સાહિત્ય સંશોધક વિભાગ હોય અને તેની તરફથી સ્થળે સ્થળે આવે સમયે આપણી શું ફરજ છે? શું આપણે તેનો વિરોધ સંશોધનકાર્યનું નિયંત્રણ હેય.
કરવાનું છે? અથવા જે પરિસ્થિતિ આવશે તેની શરણાગતિ સ્વીકારની ઉપર પ્રમાણે યા તે અન્ય પ્રકારે આપણે શિક્ષણક્ષેત્રમાં છે ? અથવા તે એ મહાન તપને અપનાવી તેના કર્ણધાર બનવું છે ?, એકત્રિત થવું અતિ આવશ્યક છે. આ સર્વ માટે જે શકિતઓની એ વિચારવું ભૂલ ભરેલું છે કે જે અવસ્થામાં આજ આપણે સુરક્ષિત - જરૂર છે તે બધી જન સમાજ પાસે છે. માત્ર એક વસ્તુની ખોટ છીએ તે જ અવસ્થામાં કાયમ રહેશે. બીજા યત્ન કરે અને અમે છે કે જે સૌથી પ્રથમ આવશ્યક છે, અને તે ખોટ છે કાર્યનિષ્ટ
(અનુસંધાન પૃષ્ઠ ૨૨૬ જુઓ) * શ્રી મુંબઈ જેન યુવક સંધ માટે તંત્રી મુદ્રક પ્રકાશક: શ્રી. મણિલાલ મોકમચંદ શાહ, ૪૫-૪૭ ધનજી સ્ટ્રીટ, મુંબઈ, તા.
મુદ્રણસ્થાન: સૂર્યકાન્ત પ્રિ. પ્રેસ, ૫૧, કાલબાદેવી રોડ, મુંબઈ. ૨