Page Text
________________
વિશેષાવશ્યક મહાભાષ્ય સ્વપજ્ઞ ટીકાનું અસ્તિત્વ
[ ૧૩૩ મુકિત કેવાચાર્યાય વિશેષાવશ્યક ટીકામાં અને માલધારી આચાર્ય કૃત ટીકામાં પણ ટીકાને નામે જે જે ઉલ્લેખો આવે છે તે બધાય પ્રસ્તુત પજ્ઞ ટીકાઅંશમાં અક્ષરશઃ છે. ઉ. તરીકે, મુકિત કેટયાચાર્ય ટીકાના પત્ર ૨૪૫-૨૬૫-૨૮૨ માંના ક્ષમાશ્રમણકૃત ટીકાના ઉલ્લેખો અનુક્રમે લિખિત પ્રવર્તકજી મહારાજશ્રીની પ્રતિના પત્ર ૩૩-૩૫-૩૮માં છે. મુદ્રિત પત્ર ૩૫૮ માં શ્રીમાન કયાચાર્યું 'पूर्वलब्धसम्यक्त्वादित्रयाः सूक्ष्मसम्परायादयः' इति पूज्यपादाः २ प्रमाणे उरेख पा सिमित પ્રવર્તકપ્રતિમાં પત્ર પ૩ માં છે.
मा ५२iत पत्र ५४४ मा श्रीमत्क्षमाश्रमणपूज्यपादानामभिप्रायो लक्षणीयः तथाहि ॥ પ્રમાણેને, પણ ટીકા-અંશની ભ્રાતિ પેદા કરતો જે પાઠ છે એ આખે પૂર્વપક્ષ ઉત્તરપક્ષને લગતા પાઠ ક્ષમાશ્રમણ-મહત્તરીય ટીકામાં નીચે મુજબ છે :
अथवा कश्चिदाह-मुत्तो करणाभावादित्यादि। अज्ञानी मुक्तः, अकरणत्वात्, आकाशवत् । नन्वेवं धमिस्वरूपविपर्य यसाधनाद् विरुद्धः, आकाशवदजीवोऽपि मुक्तः प्राप्नोति, एतस्मादेव हेतोरिति । एवमाचार्येणोक्त परः किल प्रत्याह-भवतु तन्नाम, नामेत्यभ्यनुज्ञायाम्, अजीवो नाम मुक्तो भवतु, न कश्चिद्दोषः, एषोऽस्याभिप्राय:-विरुद्धोऽसति बाघने तन्नामो(मा) जीवत्वमिष्टमेवेति सिद्धसाधनाद् विरुद्धाभाव इति । ननु चैवमाह-तस्याब्रुवाणस्य स्वतोऽभ्युपगमविरोध इति बाधने सति कथं विरुद्ध ता चोद्यते ? सर्वत्र च विरुद्धानै कान्तिकत्वेषूभयसिद्धस्य परिग्रह इति न्यायलक्षणात्; मा वाऽत्र परिहारगाथा-दव्वामुत्तत्तसहावजातितो तस्स दूरविवरीयं । ण हि त(ज)च्चतरगमणं जुत्तं णभसो व जीवत्तं ॥ इयमप्यसम्बद्धा, यतः परेणवं चोदिते एषा यज्यते वक्तम, न स्वयं चोदिते विरुद्धे, तत कथमेतदगमनीयं पुज्यक्षमाश्रमणपादानामभिप्रायो लक्षणीयः ? उच्यते-परस्यापि जीवपदार्थश्चाजीवपदार्थश्चैत्युभयं विद्यते, जीवः संसारी मुक्तश्चति द्वधा, तस्य मुक्तस्याजीवत्वापादनमनिष्टमेव परस्यैकान्तवादिनः पदार्थसंकरापत्तिभयात्, तस्याजीवत्वमभ्युपगम एव विरोधः, तत्तश्चासति बाधने विरुद्धचोदनेति युक्तमेवाचायण भण्यते, स्वयमाहतस्याभ्युपगमविरोधाभावात्, परस्य च जीवपदार्थस्याजीवप्राप्तेरनिष्टापादनात् कदाचित् सर्वात्मगुणहाने सिद्धत्वप्राप्तावजीत्ववमेवेत्युपर (?) इति तन्निवारणार्थमियं गाथा युज्यते दवामुत्ततसहावजातितो० ।
[प्रव० पत्र, ६२-६३ ] माया श्री मनधारीये मुद्रित पत्र २७४ मां क्षमाश्रमणपूज्यश्च ‘थीणद्धि' इत्यादि गाथायामित्थं व्याख्यातम् " स च किल जधन्योऽनन्तभागः” इत्यादि मा प्रमाणे ने क्षमाश्रमणीय ટીકાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે તે લિખિત પ્રતિના પત્ર ૨૬ માં છે. તેમ જ મૂત્રટીતિના નામથી જે મનઃર્યાયજ્ઞાનના દર્શન વિષે ચર્ચા કરી છે તે લિખિત પ્રવ્ર પ્રતિના પત્ર ૩૫ માં છે. શ્રી માલધારીએ પત્ર ૨૦૮ માં વૃદ્ધટીલરના નામનો ઉલ્લેખ કર્યો છે તે ક્ષમાશ્રમશ્રી માટે કે તેમની ટીકા માટે नथी. मुद्रित भरधारी थाना पत्र ११०६ भां संव्यवहारराशिगतविशेषणं चेह पूर्वटीकाकारैः વૃત એમ લખ્યું છે. આ ઉલ્લેખ ક્ષમાશ્રમણ મહત્તરીય ટીકામાં નથી, પરંતુ એ ઉલ્લેખ હારિભકીયા અને કેટયાચાયયા ટીકામાં જરૂર છે. ક્ષમાશ્રમણ-મહત્તરીય ટીકામાં તો આ રીતે પાઠ છે:
अथ एषामेव चतुर्णा सामायिकानां कि केन जीवेन स्पृष्टपूर्वं प्राप्तपूर्वमित्यर्थः, अत उच्यते -सव्वजीवेहिं सुयं । श्रुतज्ञानं मिथ्याइष्टिरपि लभते इति सर्वजीवैरनन्तेन कालेन श्रुतसामायिक लब्धपूर्वमिति सुखमेवोच्यते । ॥ 48मां संव्यवहारराशि विशेषण छ । नलि, मेटले पूर्व ।।
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
| SR No. | 230236 |
| Book Title | Visheshavashyaka Mahabhashya Sswopagnya Tikanu Astitva |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Punyavijay |
| Publisher | Punyavijayji |
| Publication Year | 1969 |
| Total Pages | 6 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Article & Agam |
| File Size | 483 KB |