________________
१५८
अनुसन्धान - ५३ श्रीहेमचन्द्राचार्यविशेषांक भाग - १
=
=
विविध प्रकारनी होय छे. माटे एषा आ प्रवृत्ति प्रस्तुत प्रवृत्ति साहि - मुनिओने मान्य ज हशे, अमान्य नहीं होय, तेवुं कई रीते जाणी शकाय ?" आवी तारादृष्टिवाळा जीवनी विचारणा होय छे.' 'ह्येषा' ने बदले 'शेषा' वांचवाथी ऊभी थयेली भ्रान्ति ग्रन्थकारना आशयथी आपणने केटले दूर लई जाय छे !
संशोधकोनी संशोधनदृष्टि प्रायः उपकारक ज बनी रहे छे. पण प्रायः शब्द सूचवे छे तेम कोइकवार हानिकारक पण थाय छे. श्लोक ८२ मां मूळपाठ हतो – “आत्मानं पान्सयन्त्येते" जड लोको पापरूपी धूळथी आत्माने खरडे
-
छे - एवो एनो भाव हतो हवे हस्तलिखितमां 'न्' नो अनुस्वार लखातो हतो - 'पांसयन्त्येते'. आमां जो कोइक कारणे अनुस्वार न वंचाय तो 'पासयन्त्येते' वंचातुं हतुं, जे स्वाभाविक रीते संशोधकोने संशोधन माटे प्रेरे तेम हतुं. हस्तप्रतोमां सामान्यतः 'श' अने 'स' वच्चे अराजकता प्रवर्तती हती, तेथी अहीं पण एम ज हशे एवुं समजी 'पाशयन्त्येते' एम सुधारवामां आव्युं. 'आत्मानं पाशयन्त्येते' ए वाक्यनो 'आत्माने बन्धनग्रस्त बनावे छे' एम अर्थ पण बेसाडी देवामां आव्यो. आ संशोधने 'पान्सयन्ति' सुधी पहोंचवानी सम्भावनाने पण नष्ट करी नांखी. आश्चर्यनी वात तो ए छे के आजे पण आ पंक्तिनुं 'आत्माने पापरूपी धूळथी जड लोको बांधे छे' एवं धरार विवेचन करती वखते ए पण नथी विचारवामां आवतुं के धूळथी बांधी कई रीते शकाय ?
पाठ नक्की करती वखते तर्कबद्ध विचारणा अने अन्य ग्रन्थोना सन्दर्भ पर पण आधार राखवानो थयो श्लोक १७८ - पंक्ति ३ 'सात्मीकृतप्रवृत्तिश्च' जोइए के 'सात्मीभूतप्रवृत्तिश्च' ? ए प्रश्न थयो 'कृ' अने 'भू' बन्ने वांची शकाय तेम होवाथी नक्की करवुं मुश्केल हतुं. हवे आ पंक्ति असङ्गानुष्ठान नामना श्रेष्ठतम योगने वरेला योगीनी धर्मप्रवृत्ति केवी होय ते जणावे छे अने एना स्पष्टीकरण माटे टीकामां चन्दनगन्धन्याय अपायो छे. विचार ए आयो के चन्दनमां गन्ध आत्मसात् ज होय के ए गन्धने आत्मसात् करे ? स्पष्ट छे के चन्दनमां गन्ध आत्मीभूत होय अने तेथी पाठ पण 'सात्मीभूतप्रवृत्तिश्च' जोइए. षोडशकमां पण 'सात्मीभूत' शब्द मळ्यो (१०.७). एथी एने ज स्वीकार्यो.