________________
केटलाक मध्यकालीन गुजराती शब्दप्रयोगो
१. अउले खाले वहै
जिनराजसूरिकृत शालिभद्र धन्ना चोपाई (र. इ. १६२२) मां शालिभटनी रिद्धिना वर्णनमां नोचेनी पंक्ति आवे छे :
जीहो अउले खाले वह, जीहो कस्तूरी घनसार. ( ४,११ )
संपादक अगरचंद नाहटा ('जिनराजसूरिकृतिकुसुमांजलि, सं. २०१७) अउले ना 'तरल, अवलेह एवा अर्थो आपे छे, जे अहीं कोई रीते बेसता नथी. अउले खाले वह ए प्रयोग होवानुं समजाय छे. अवळी खाळं वहेतुं एटले ऊभरावं, छलकावं. शालिभदने घरे कस्तूरी अनं कपूर अंगलेपमा एटलां पराय छे ने धोबाईने खाळमां एटलां वहे छे के खाळ एनाथी ऊभराय छे. ए. नोधपात्र छे के आवो रूढिप्रयोग राजस्थानी शब्दकोश के रूढिप्रयोगकोशमां नोधायला नथी.
२. अउल्हाइ
जिनराजसूरिना गोडी पार्श्वनाथ स्तवन मां नीचेनी पंक्तिओ आवे छे.
:
देव घणाइ देवले, गउडेचा राय,
दीठा ते न सुहाइ रे, गउडेचा राय,
इक दीठा मन हुलसइ, गउडेचा राय, इक दीठा अउल्हाइ,
जयंत कोठारी
गउडेचा राय,
'ओला शब्द बुझा ठरतुं एवा अर्थमां जाणीतो छे. पण ए अर्थ अहीं नथी स्पष्ट छे. 'हुलसई (उल्लास पामे) ना विरोधी अर्थनो ज ए शब्द होई शके. नाहटा संकुचित थबुं एवो अर्थ ले छे. पण उल्लास पामें ना बराबर विरोधी अर्थमा आ शब्द नाधायेली मळे छं. 'देशीशब्दसंग्रह 'ओहुल्ल एटले खिन्न अनं ओहुल्लिय एटले ' म्लानं अर्थ आप छे. तो अहीं पण "एक देवने जोती मन उल्लास पाने, एक देवने जोतां मन खिन्न थाय " एम अर्थ बराबर से'.
Jain Education International
३. अउगनाइ
साधुसुन्दरगणि (ई. १७ मी सदी पूर्वार्ध) कृत उक्तिरत्नाकर (संपा. मुनि जिन विजय) मां अउगनाई शब्द नांधायेलो छे ते ध्यान खेंचे छे. एनो संस्कृत पर्याय एमा अपकर्णयति अपायेला छे.
[3]
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
