________________
२७२ द्वारे पाताल
सर्वेषामपि गुरूणां लघूनां पातालकलशाना त्रयस्त्रयो विभागा भवन्ति । तद्यथा-अधस्तनी मध्यम प्रवचन
उपरितनश्च, तत्र महापातालकलशानामेकै कस्विभागस्वयस्त्रिंशद्योजनसहस्राणि त्रीणि योजनशतानि त्रयवि. सारोद्धारे ।
शदधिकानि विभागश्च योजनस्य । लघुपातालकलशानां तु त्रीणि योजनशतानि त्रयस्त्रिंशदधिकानि सटीके
विभागश्च योजनस्य । एतेषु च सर्वेषु महापातालकलशेषु लघुपातालकलशेषु च मध्ये प्रत्येकमधस्तने
त्रिभागे वायुः, मध्यमे त्रिभागे वायुरुदकं च, उपरितने त्रिभागे उदकं भणितं तीर्थकर-गणधरैः। द्वितीयः
नत्र तथाजगत्स्वाभाध्यादेव समकाल प्रतिनियते कालविभागे सर्वेष्वपि पातालकलशेषु प्रत्येकं प्रथमे खण्ड:
द्वितीये च त्रिभागे बहवोऽन्येऽन्ये उदारा वायवः संमृच्छन्ति, तदनन्तरं क्षुभ्यन्ते, जातमहाद्भुतशक्तिकाः संत ऊर्ध्वमितस्ततो विप्रसरन्तीत्यर्थः, क्षणेन च तथा परिणमन्ति यथा तेरुदकमतितरामर्ध्वमुच्छान्यते, ततः प्रथमद्वितीयेषु त्रिभागेषु वायुः संक्षुब्धः सन्नूर्ध्वमुदकं वमयति-निःसारयति । तेन चोर्ध्व निःसार्यमाणेन जलनिधिः क्षुभितः सन परिवर्धते । परिमंस्थिते-उपशमं गते पुनः पवने पुनरप्युदकं तदेव संस्थानमाश्रयति । भूयोऽपि कलशेषु मध्ये प्रविशतीति भावः, तेन कारणेनानुक्रमेणव परिहीयते । अहोरात्रमध्ये च द्विकृत्वः प्रतिनियते कालविभागे-पक्षमध्ये चतुर्दश्यादिषु तिथिम्वतिरेकेण ते वायवः क्षुभ्यन्ते । तेन प्रत्यहोरात्रं द्वौ वारौ पक्षमध्ये चतुर्दश्यादिषु तिथिषु वार्विधते हीयते चेति । एते च सर्वेऽपि गुग्यो लघवश्च पातालकलशा लवणवारिनिधावेव विद्यन्ते, न पुन: 'शेषसमुद्रध्वीति ।।७७॥७८॥७९॥२७२।।
इदानीम् 'आहारगस्सरूवं' ति त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमं द्वारमाह१शेषसमुदेविति-मु.॥
स्वरूपम् गाथा १५७१-९
प्र. आ.
