SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 324
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ ३२० नवपदार्थ-मोक्षमार्ग वर्णन ___पुण्यपापयोपत्रावस्वभावामान ओतत् : मोहो रागो दोसो चित्त- पसादो-य जस्स भावम्मि । विज्जदि तस्स सुहो वा असुहो वा होदि परिणामो ।।१३१।। ___ मोहो रागो द्वेषश्चित्तप्रसादः वा यस्य भावे । विद्यते तस्य शुभो वा अशुभो वा भवति परिणामः ।।१३१।। इह हि दर्शनमोहनीयविपाककलषपरिणामता मोहः । विचित्रचारित्रमोहनीयविपाकप्रत्यये प्रीत्यप्रीती रागद्वेषौ । तस्यैव मंदोदये विशुद्धपरिणामता चित्तप्रसादपरिणामः । एवमिमे यस्य भावे भवन्ति, तस्यावश्यं भवति शुभोऽशुभो वा परिणामः । तत्र यत्र प्रशस्तरागश्चित्तप्रसादश्च तत्र शुभः परिणामः, यत्र तु मोहद्वेषावप्रशस्तरागश्च तत्राऽशुभ इति ।। १३१।। __अब पुण्य-पापपदार्थका व्याख्यान है। अन्वयार्थ—( यस्य भावे ) जिसके भावमें ( मोहः ) मोह, ( रागः ) राग, ( द्वेषः ) द्वेष ( वा ) अथवा ( चित्तप्रसादः ) चित्तप्रसन्नता ( विद्यते ) है, ( तस्य ) उसके ( शुभः वा अशुभ: वा ) शुभ अथवा अशुभ ( परिणामः ) परिणाम ( भवति ) होते हैं। टीका-यह, पुण्य-पापके योग्य भावके स्वभावका ( स्वरूपका ) कथन है। यहाँ, दर्शनमोहनीयके विपाकसे जो कलुषित परिणाम वह मोह है, विचित्र ( अनेक प्रकारके ) चारित्रमोहनीयका विपाक जिसका आश्रय ( निमित्त ) है ऐसी प्रीति-अप्रीति वह रागद्वेष हैं, उसीके ( चारित्रमोहनीयके ही ) मंद उदयसे होनेवाले जो विशुद्ध परिणाम वह चित्तप्रसादपरिणाम ( मनकी निर्मलतारूप परिणाम ) है। इस प्रकार यह ( मोह, राग, द्वेष अथवा चित्तप्रसाद ) जिसके भावमें है उसके अवश्य शुभ अथवा अशुभ परिणाम है। उसमें जहाँ प्रशस्त राग तथा चित्तप्रसाद है वहाँ शुभ परिणाम है और जहाँ मोह, द्वेष तथा अप्रशस्त राग हैं वहाँ अशुभ परिणाम है ।।१३१॥ सं० ता०-अथ पुण्यपापाधिकार गाथाचतुष्टयं भवति तत्र गाथाचतुष्टयमध्ये प्रथम तावत्परमानंदैकस्वभावशुद्धात्मनः सूचनमुख्यत्वेन "मोहो व रागदोसा” इत्यादिगाथासूत्रमेकं । अथ शुद्धबुद्धकस्वभावशुद्धात्मनः सकाशादित्रस्य हेयस्वरूपस्य द्रव्यभावपुण्यपापद्वयस्य व्याख्यानमुख्यत्वेन “सुहपरिणामो" इत्यादि सूत्रमेकं, अथ नैयायिकमतनिराकरणार्थ पुण्यपापद्वयस्य मूर्तत्वसमर्थनरूपेण “जह्मा कम्मस्स फलं" इत्यादि सूत्रमेकं, अथ चिरंतनागंतुकयोर्मूर्तयोः कर्मणोः स्पृष्टत्वबद्धत्वस्थापनार्थ शुद्धत्वनिश्चयेनामूर्तस्यापि जीवस्यानादिबंधसंतानापेक्षया व्यवहारनयेन मूर्तत्वं मूर्तजीवेन सह मूर्तकर्मणो बंधप्रतिपादनार्थं च "मुत्तो पासदि” इत्यादि सूत्रमेकमिति गाथाचतुष्टयेन पंचमांतराधिकारे समुदायपातनिका । तद्यथा--
SR No.090326
Book TitlePanchastikay
Original Sutra AuthorKundkundacharya
AuthorShreelal Jain Vyakaranshastri
PublisherBharat Varshiya Anekant Vidwat Parishad
Publication Year
Total Pages421
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari, Philosophy, & Religion
File Size11 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy