SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 147
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ पंचास्तिकाय प्राभृत १४३ च--यथैवाज्ञानमविरतिभावश्च भवति तथा सुनयो दुर्णयो भवति प्रमाणं दुःप्रमाणं च भवति । कदा भवति ? काले-तत्त्वविचारकाले । कि कृत्वा । पडुच्च-प्रत्याश्रित्य । किमात्य ? णेयंज्ञेयभूतं जीवाविस्त्विति । अत्र मिथ्यात्वाविपरीतं तत्त्वार्थश्रद्धानरूपं निश्चयसम्यक्त्वकारणभूतं व्यवहारसम्यक्त्वं तस्य फलभूतं निर्विकारशुद्धात्मानुभूतिलक्षणं निश्चयसम्यक्त्वं चोपादेय भवतीति भावार्थ: ।।६।। हिन्दी तात्पर्यवृत्ति गाथा-६ आगे तीन प्रकार अज्ञानको कहते हैं अन्वयसहित सामान्यार्थ--(मिच्छत्ता) द्रव्य मिथ्यात्वके उदयसे ( अण्णाणं) ज्ञान, अज्ञान रूप अर्थात् कुमति, कुश्रुत व विभंगज्ञानरूपी होता है ( अविरदिभावो य) तथा व्रत रहित भाव भी होता है ( भावआवरणा) इस तरह तत्त्वार्थ श्रद्धारूप भाव सम्यग्दर्शन व भावसंयमका आवरणरूप भाव होता है ( तह) तैसे ही मिथ्यात्वके उदयसे (णेयं पडुच्च काले ) ज्ञेयरूप जीवादि पदार्थोको आश्रय करके तत्त्व विचारके समयमें ( दुण्णय दुप्पमाणं च) सुनय दुर्नय होजाता है व प्रमाण दुःप्रमाण हो जाता है। यहाँ यह तात्पर्य है कि मिथ्यात्वसे विपरीत तत्त्वार्थका श्रद्धानरूप जो व्यवहार सम्यक्त्व है तथा जो निश्चय सम्यक्त्वका कारण है अथवा जिस व्यवहार सम्यक्त्वका फल निर्विकार शुद्धात्मानुभवरूप निश्चय सम्यक्त्व है वे दोनों ही व्यवहार और निश्चय ग्रहण करने योग्य हैं ।।६।। समय व्याख्या गाथा-४२ दर्शनोपयोगविशेषाणां नामस्वरूपाभिधानमेतत् । दंसण-मवि चक्खु-जुदं अचक्खुजुद-मवि य ओहिणा सहियं । अणिधण-मणंत-विसयं केवलियं चावि पण्णत्तं ।। ४२।। दर्शनमपि चक्षुर्युतमपि चावधिना सहितम् । अनिधनमनंतविषयं कैवल्यं चापि प्रज्ञप्तम् ।। ४२।। चक्षुर्दर्शनमचक्षुर्दर्शनमवधिदर्शनं केवलदर्शनमिति नामाभिधानम् । आत्मा ह्यनंतसर्वात्मप्रदेशव्यापिविशुद्धदर्शनसामान्यात्मा । स खल्वनादिदर्शनावरणकर्मावच्छन्नप्रदेशः सन्, यत्तदावरणक्षयोपशमाच्चक्षुरिन्द्रियावलम्बाच्च मूर्तद्रव्यं विकलं सामान्येनावबुध्यते तच्चक्षुर्दर्शनम् । यत्तदावरणक्षयोपशमाच्चक्षुर्वर्जितेतरचतुरिन्द्रियानिन्द्रियावलम्बाच्च मूर्तामूर्तद्रव्यं विकल सामान्येनावबुध्यते तदचक्षुर्दर्शनम्, यत्तदावरणक्षयोपशमादेव मूर्तद्रव्यं विकलं सामान्येनावबुध्यते
SR No.090326
Book TitlePanchastikay
Original Sutra AuthorKundkundacharya
AuthorShreelal Jain Vyakaranshastri
PublisherBharat Varshiya Anekant Vidwat Parishad
Publication Year
Total Pages421
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari, Philosophy, & Religion
File Size11 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy