________________
२४
आवश्यकमुत्रस्य
ननु पूर्वे यदभिहितम् - "साधु-साध्वी श्रावक-श्राविकाणामिदं षडध्ययनात्मकमावश्यकमवश्यं करणीय " मिति तद्व्रतिनामवतिनां वा ? इति जिज्ञासायां व्रत्यवति साधारण्येन सर्वेषामेव तेषां तत्करणीयमिति सिध्यति सूत्रे प्रतिपदोक्ततया ततन्नामाऽनुपादानात्. परं तदन्तर्वनि-प्रतिक्रमणाख्यं चतुर्थमध्ययनं तु व्रतसंलग्नाचारशुद्धिमंत्र प्रतिपादयति ततस्तत्करणमत्रतिनामयोग्यमेव, त्रतिष्वपि भिन्न २ व्रतधारिणो भवन्तीति कथं तेषामिदं संपूर्णमध्ययनं युज्यते ? इति चेद्, अत्रोच्यते - अवतिनो तिनो वा भवन्तु नाम तथाऽपि न कोऽपि दोषलेशः समुदेतुं क्षमः, अत्रतिनां तद्रहण तच्छ्रद्धाविपर्यासादिविषयक ः व्रतिनां गृहीतेषु तेषु संलग्नातिचारात्मकः अगृहीतानां चावशिष्टत्रतानां तद्ग्रहणप्रमाद तच्छ्रद्धाविपर्यासादिविषयकश्च पापपश्चातापः करणीय एव, श्रावकत्वेनैत्र तेषां तत्करणाधिकारात् ।
प्रश्न- आपने पहले कहा है कि यह षडध्ययनरूप आवश्यक साधु साध्वी श्रावक और श्राविकाओंको अवश्य करना चाहिए; क्योंकि सूत्रमें 'बनीको करना चाहिए या अवतीको ?' ऐसा विशेष कथन नहीं किया गया है, इससे मालूम होता है कि व्रती और अवती दोनोंको ही करना चाहिए; किन्तु इसमें चौधा अध्ययन प्रतिक्रमण का है वह व्रतोंमें लगे हुए अतिचारोंकी शुद्धि के लिए किया जाना है । ऐसी अवस्थामें अव्रती जीव प्रतिक्रमण करके शुद्धि किस की करेगा ! अब रहे व्रती सो उनमें भी कोई किसी व्रतका धारी होता है, कोई किसी व्रतका, उन सब के लिए एकही प्रतिक्रमण ( पूरा का पूरा ) कैसे उपयुक्त हो सकता है !
પ્રશ્ન—આપે પ્રથમ કહ્યું કે- અ. છ અધ્યયનરૂપ આવશ્યક સાધુ-સાધ્વી અને બ્ર.વક-શ્રાવિક.એ.એ અવશ્ય કરવાં જોઇએ; કારણ કે સૂત્રમાં વ્રતધારીઓને કરવા જોઇએ કે અત્રીએ ને ? એવું વિશેષ કધન કહેવામાં આવ્યું નથી, તેથી જાણી શકાય છે કે-ત્રતી અને અત્રતી સોએ અવચૂક કરવું જોઇએ; પરન્તુ તેમાં ચૈથુ અધ્યયન પ્રતિક્રમનું છે. તે ત્રતેમાં લાગેલા અતિચારોની શુદ્ધિને માટે ક્વેલ છે, એવી અવસ્થમાં અત્રતી જવે.એ પ્રતિક્રમણ કરવું' બ્ય છે, જ્યારે તેને તજ નથી તે! પ્રતિક્રમણ કરીને શુદ્ધિ કાની કરશે ? હવે વ્રતી વિષે કહેવાનું રઘુ તા તેમાં કેજી કયા વ્રતના ધારી અને કે કયા વ્રતના ધારી હોય છે, એ સર્વ માટે એકજ પ્રતિક્રમણ કેવી રીતે ઉપયેગી થઈ શકે?
