________________
मुनितोषणी टीका, प्रतिक्रमणाध्ययनम्-४
१९९ सरसहस्रकरकरनिकरपकाशितासु दिशासु पदार्थावेक्षणक्षमे चक्षुषि मनुष्यरथचक्र-तुरगखुरक्षुण्णतुषारादौ पासुकमार्गे तदेकतानमनसो मुनेः शनैविन्यस्तचरणस्य सङ्कुचितनिजपूर्वापरगात्रस्य पुरतो युगमात्रदृष्टया चेष्टनमिति यावत् तया। ‘भासासमिईए' भाषणं भाषा-वचनं तस्यां समिति षासमितिः= कार्कश्यादिरहित-हित-मित-स्फीत-मृदुभाषणव्यवहारस्तया । 'एसणासमिईए' एषणा गवेषणा-ग्रहणेषणा-परिभोगैषणादिलक्षणा तत्र समितिरेषणासमितिःभिक्षागतेन मुनिना सोपयोगं नवकोटिविशुद्धभिक्षाग्रहणं तया । 'आयाणभंडमत्तभाव से अथवा रागद्वेषरहिततापूर्वक गमनकालिक प्रवृत्ति, अर्थात जब सूर्य की प्रखर किरणों से दिशाओं के प्रकाशित होने के कारण आंखें पदार्थों को ग्रहण करने में समर्थ हो जायँ, रथ, घोडे, मनुष्य आदि के चलने से ओस के मर्दित हो जाने के कारण मार्ग प्रासुक हो जाय, उस मार्ग पर सावधान हो कर अयत्ना के भय से शरीर को संकुचित करके युगप्रमाण मार्ग को देखते हुए धीरे धीरे मुनि का चलना ।
(२) 'भाषासमिति'-कर्कशता आदि से रहित, सब प्रकार का कल्याण करने वाली, परिमित, स्पष्ट और मधुर वाणी बोलना।
(३) 'एषणासमिति' गवेषणा, ग्रहणेषणा, परिभोगैषणास्वरूप एषणा में यत्नापूर्वक प्रवृत्ति करना, अर्थात् उपयोगपूर्वक नवकोटिविशुद्ध आहार का ग्रहण करना। તતાપૂર્વક ગમનકાલિક પ્રવૃત્તિ અર્થાત જ્યારે સૂર્યના પ્રખર કિરણેથી દિશાઓ પ્રકાશિત થવાના કારણે આંખે પદાર્થને ગ્રહણ કરવા શકિતમાન થઈ જાય. રથ, ઘોડા, મનુષ્ય આદિના ચાલવાથી એસની ભીનાશ ખુદાઈ જવાથી રસ્તે પ્રાસુક થઈ જાય, તે રસ્તા ઉપર સાવધાન થઈ અયનાના ભયથી શરીરને સંકુચિત રાખી યુગપ્રમાણ માર્ગને જોતા થકા ધીરે ધીરે મુનિનું ચાલવું.
(२) भाषासमिति-शत माथी २हित, सप २ना या ४२१વાળી, પરિમિત, સ્પષ્ટ અને મધુર વાણી બોલવી.
(૩) એષણાસમિતિ-ગવેષણ, ગ્રહણષણા, પરિભેગેષણ-સ્વરૂપ એષણામાં યત્નાપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરવી અર્થાત-ઉપગ પૂર્વક નવકેટી વિશુદ્ધ આહાર ગ્રહણ કર.
