________________
मुनितोषणी टीका
१२५
भ्रमर इतिवदितरव्यावर्त्तकत्वाभावादपार्थम् धर्मतीर्थकराणां केवलित्वान्यभिचारादित्याशङ्क्य - ' केवलिन एव यथोक्तस्वरूपा धर्मतीर्थकरा नान्ये ' इति नियमादर्थत्वेन स्वरूपज्ञानायेदं विशेषणमित्याहुः ।
कीर्त्तयिष्यामि = अनुपदं स्तोष्यामि, वस्तुतस्तु आर्षत्वादत्र लट्स्थानिको ऌट्, स्तौमीत्यर्थः । अपिः पूर्वापरसमुच्चया ( सङ्ग्रहा ) - थ: । ' उस ' इति । ऋषभादीनां सर्वेषां द्वितीयान्तानां चन्दनक्रिययाऽन्वयः, 'उसभ' इति ऋषभवृषभशब्दयोरुभयोरपि भवति, ततश्च गत्यर्थधातूनां ज्ञानार्थत्वात्, ऋषति जानाति लोकालोकस्वरूपमिति, ऋषति = गच्छति परमं पदमिति, शरणैषिभिर्भव्यजनैऋष्यते = प्राप्यते इति वा ऋषभः । पक्षे वर्षति = पूरयति भव्यजनमनोरथानिति, इसलिये ऐसे विशेषणों का देना व्यर्थ है, अतएव धर्मतीर्थकर को 'केवली' विशेषण देना भरे के काले विशेषण के समान व्यर्थ है, क्यों कि धर्मतीर्थकर केवली ही होते हैं ' ।
बात
इसका उत्तर यह है कि - ' केवली होने पर ही तीर्थङ्कर धर्मतीर्थ के प्रवर्तक होते हैं छद्मस्थ अवस्था में नहीं, इस को स्पष्ट करने के लिये 'केवली' विशेषण दिया गया है ॥ १ ॥ इस प्रकार चौवीस तीर्थङ्करों की स्तुति करने की सामान्य रूपसे प्रतिज्ञा करके नामग्रहणपूर्वक विशेषरूप से स्तुति करते हैं, जो लोकालोक के स्वरूप को जाननेवाले, परम पदको प्राप्त होनेवाले भव्य जनों के आधारभूत तथा उनके मनोरथों को पूरा करધર્મતીર્થંકરને કેવલી વિશેષણ આપવું તે ભમરાને કાળાપણાનું વિશેષણ આપવા પ્રમાણે બ્ય છે, કેમ કે ધર્મતીર્થંકર કેવલી જ હોય છે.
આ શંકાના ઉત્તર એ છે કેઃ—“કેવલી થયા પછી જ તીર્થંકર ધર્મતીર્થના પ્રવર્ત્તક હાઇ શકે છે, છદ્મસ્થ અવસ્થામાં થઈ શકતા નથી, એ વાતને સ્પષ્ટ કરવા भाटे "ठेवली” विशेष आसु छे ॥१॥
એ પ્રમાણે ચાવીસ તીથંકરોની સ્તુતિ કરવાની સામાન્યરૂપની પ્રતિજ્ઞા કરીને નામગ્રહણપૂર્વક વિશેષરૂપથી સ્તુતિ કરે છે કે જે લેકાલેકના સ્વરૂપને જાણવાवाजा, પરમ પદને પ્રાપ્ત થવાવાળા ભવ્યજવાને આધારભૂત તથા તેમના મનારથાને પૂર્ણ કરવાવાળા, ધર્મારૂપી બગીચાને પ્રવચનરૂપ જલનું સીંચન
