________________
५२
आवश्यकमृत्रस्य सम्यङ्नानुष्ठितमेवं कर्तव्य' - मित्यादिरीत्योपदेशदानम् । वारणा-कुसङ्गतिप्रभृतिपवृत्तशिष्यप्रतिषेधनम् ‘एवं न कदापि कर्तव्य'-मिति, इयंच द्विविधाद्रव्यतो भावतश्च, यथा कश्चित्मौढश्चिकित्सको 'विचिकित्सकान् कॉविद्रोगिणो वारयति-'युष्माभिरोषध्यनुकूलपथ्याहारादिना वत्तितव्यमितरथा रोगो दुधिकिस्सः स्या'-दिति, इमं चिकित्सकहितोपदेशं प्रेम्णा श्रुत्वा ये तथा पथ्येन वर्तन्ते ते ततो रोगान्मुक्त्वा मुखिनो भवन्ति, ये च जिहालोलुपिनो वैद्यवचनमनात्य यथारुचि विदधते ते तेनैवाऽपथ्यसेवनेन गददलितदेहा निरुपाया मृत्युमुखं प्रविशन्ति,
उचित शिक्षा देना। वारणा अकृत्य सेवनसे रोकना। यह दो • प्रकारकी है। (१) द्रव्यवारणा और (२) भाववारणा, उनमें द्रव्यवारणा जैसे-कोई वैद्य रोगी को कहता है-'अमुक दवामें अमुक अमुक वस्तु पथ्य है इसका सेवन करो और अमुक अमुक वस्तु कुपथ्य है इसे छोडो, नहीं तो रोग दूर नहीं होगा' इत्यादि, जो रोगी वैद्य के इस वचन को हितधुद्धि से सुनकर इसके अनुकूल पथ्य सेवन करता है वह उस रोग से मुक्त हो कर सुख को प्राप्त करता है, और जो वैद्य के वचन का अनादर कर अपनी इच्छासे वर्त्तता है वह नाना प्रकार के कष्टों को भोगता हुआ मृत्यु तक को भी प्राप्त हो जाता है। વારણ નહિ કરવા લાયક કામથી રેકવું. તે બે પ્રકારની છે. (૧) દ્રવ્યવારણ અને (२) आवारा.
દ્રવ્યવારણુ– જેમ કેઈ વેદ્ય રોગીને કહે કે “અમુક દવામાં અમુક વસ્તુ ખાવા લાયક છે તેનું સેવન કરે અને અમુક વસ્તુ ખાવા લાયક નથી તેથી તેને છે. નહિતર રેગ મટશે નહિ” વિગેરે, જે દર્દી વૈદ્યનું આ વચન હિત-બુદ્ધિથી સાંભળીને તેને અનુકૂળ યંગ્ય પધ્ધનું સેવન કરે છે તે તેના રેગથી છુટીને સુખ મેળવે છે, અથવા જે વૈદ્યનું વચન પાળ્યા વિના પિતાની મરજી પ્રમાણે વતે છે તે અનેક પ્રકારના દુઃખને ભગવતે થકે મૃત્યુ સુધી પહોંચી જાય છે.
१ वारणा। २ संशयालून् ।
