________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २५० नयस्वरूपनिरूपणम्
८८१
शब्दाने काभिधेयत्वेने च्छतीति । तथा-समभिरूढे नये =मभिरूढनयमते वस्तुन:= इन्द्रादेरन्यत्र शक्रादौ संक्रमणम् अवस्तु - अवास्तविक भरतीति । अयं भावः = वाचकभेदेन भिन्नतया वाच्यविशेषान् समभिरोहति - समभिगच्छति प्रतिपद्यते यः स समभिरूढः इति समभिरूढस्य व्युत्पत्तिः । शब्दनयो हि इन्द्रशक्रपुरन्दरादि शब्दान एकाभिधेयत्वे नेच्छति । समभिस्तनयस्तु तदपेक्षया विशुद्धतरत्वाचान् उन शब्दों के वाच्यार्थ में भिन्नता नहीं है । इस प्रकार 'इन्द्रः शक्रः पुरन्दरः' इन शब्दों का वाच्यार्थ एक ही है क्योंकि इन शब्दों में लिङ्ग और वचन की समानता है । (क्यूओ संक्रमण होह अवत्थूनए समभिरूढे | वंजण अत्थ तदुभयं एवंभूओ बिसेसेट् ) समभिरूढनय में इन्द्रादिरूप वस्तु का अन्यत्र - शक्रादि-में संक्रमण अवस्तु - अवास्तविक होता है, ऐसी इस नय की मान्यता है । सात्वर्य इसका यह है कि शाब्दिक धर्म भेद के आधार पर अर्थभेद करनेवाली बुद्धि ही जब और भी आगे बढकर व्युत्पत्ति भेद का आश्रय लेने लग जाती है और ऐसा मानने पर कि 'वाचकभेदेन भिन्नतया वाच्यविशेषान् समभिरोहति इति समभिरूढः' जहां पर अनेक जुदे २ शब्दों का एक ही अर्थ मान लिया जाता है वहां पर भी वास्तव में उन सभी शब्दों का एक अर्थ नहीं हो सकता किन्तु जुदा २ ही अर्थ होता है । क्योंकि इस नय को व्युत्पत्ति ऐसी है । शब्दस्य इन्द्र, शक्र, पुरन्दर, आदि शब्दों
એક છે, તે શબ્દોના વાચ્યામાં ભિન્નતા નથી. या प्रमाणे इन्द्रः, शक्तः पुरन्दरः' मा शहोना વાચ્યા એક જ છે. કેમકે આ શબ્દોમાં सिंग भने वयननी समानता छे. ( वत्थूमो संक्रमणं होइ अवत्थूनए समभि रूढे | वंजण अस्थ तदुभयं एवंभूओ विसेखेइ) समभि३८ નયમાં ઈન્દ્રાદિપ વસ્તુનું અન્યત્ર શક્રાદિમાં સક્રમણુ-અવસ્તુ-અવાસ્તવિક ડાય
જ્યારે વધારે
છે, એવી આ નયની માન્યતા છે. તાપય માનું આ પ્રમાણે છે કે શાબ્દિક ધમ ભેદના આધાર પર અભેદ કરનારી બુદ્ધિ જ આગળ વધીને વ્યુત્પત્તિ ભેદના આશ્રયે રહેવા તત્પર થાય છે. અને આમ भान्या पछी ठे–'वाचकभेदेन भिन्नतया वाच्यविशेषान् समभिरोहति इति समभिरूढः' नयां अने भिन्न भिन्न शब्होने खेड ४ अर्थ मानवामां आवे छे ત્યાં પણ વાસ્તવમાં તે બધા શબ્દને એક જ અથ સભવી શકે જ નહિ, પરંતુ ભિન્ન ભિન્ન અથ જ ડાય છે. કેમ કે આ નયની વ્યુત્પત્તિ એવી જ છે. શબ્દ નય ઈન્દ્ર, શક, પુરન્દર વગેરે શબ્વેના વાગ્યા એક ઇન્દ્રરૂપ
अ० १११
