________________
अनुयोगवन्द्रिका टीका सूत्र २४८ अनुगमनामानुयोगद्वारनिरूपणम् . सामायिकानां पूर्वमतिपत्रका प्रतिपद्यमानकाच न भवन्ति, विदिशामेकमदेशिकत्वेन । ऊ धोदिशोश्च चतुष्पदेशिकत्वेन तत्र जीवावगाइनाया असंभवात् । तथा ताप क्षेत्रविषये प्रज्ञापकक्षेत्रविषये च पुनरष्टास्वपि पूर्वादिकासु दिक्षु चतुर्णामपि सामायिकानां नियमात् पूर्वपतिपनकाः सन्ति । मतिपद्यमानकास्त्वामु कदाचिद् भवन्ति । कदाचिन्न भवन्तीति भाज्यास्ते । ऊर्वाधोदिशोस्तु सम्यक्त्वसामायिकस्य श्रुत: सामायिकस्य च पूर्वपतिपन्नका नियमान सन्ति, प्रतिपद्यमानकास्तु भाज्या। चारवि दिशाएँ हैं, उनमें तथा उच्चदिशा और अघोदिशा इन दो दिशाओं में चारों सामायिकों के न पूर्वप्रतिपन्नक भव्यजीव होते हैं -
और न प्रतिपद्यमानक जीव ही होते हैं क्योंकि विदिशा एक प्रदेशिक . होती है और उर्व अधो दिशाएँ चतुष्पदेशिक होती है-इसलिये वहां जीवों की अवगाहना होना असंभव है। तथा-लाप क्षेत्र के विषय में और प्रज्ञापक क्षेत्र के विषय में आठों भी पूर्वादिक दिशाओं में चारों भी सामायिको के पूर्वप्रतिपत्रक भन्यजीव नियम से होते हैं। परन्तु जो प्रतिपद्यमान जीव हैं, वे इनमें कभी होते हैं और कभी नहीं भी होते हैं । उर्ध्व दिशा और अधोदिशा इन दो दिशाओं में सम्यक्त सामायिक और श्रुत सामायिक इन दो सामायिकों को जिन भव्य जीवों ने पहिले धारण किया है, ऐसे पूर्वप्रतिपन्नक भव्य जीव नियम से होते हैं। तथा जो प्रतिपद्यमानक भव्यजीव हैं-वे भाज्य है। सभा તેમનામાં તથા ઉદર્વ દિશા અને અધે દિશા આ બે દિશાઓમાં ચારે-ચાર સામાયિકાને પૂર્વ પ્રતિપન્નક ભવ્ય જીવ પણ હોતા નથી અને પ્રતિપદ્યમાનક ભવ્ય છે પણ હોતા નથી. કેમ કે વિદિશા એક પ્રદેશિક હોય છે અને ઉઠવ. અધ દિશાઓ ચતુષ્પદેશિક હોય છે. એથી ત્યાં જેની અવગાહના થવી અસંભવ છે, તથા તાપ ક્ષેત્રના સંબંધમાં અને પ્રજ્ઞાપક ક્ષેત્રના વિષયમાં આ પૂર્વારિક દિશાઓમાં ચારે સામાયિકના પૂર્વ પ્રતિપન્નકભવ્ય છે, નિયમપૂર્વક હોય છે, પરંતુ જે પ્રતિપદ્યમાનક જીવ છે, તે આમાં, કોઈક વખતે હોય છે, અને કેઈક વખતે હતા પણ નથી. ઉર્વ દિશા અને આ દિશા આ બે દિશાઓમાં સમ્યકલ સામાયિક અને શ્રત સામાયિક એ બે સામાયિકને જિન ભવ્ય જીને પહેલા ધારણ કરેલા છે, એવા પૂર્વ પ્રતિ પનક ભવ્ય જ નિયમપૂર્વક હોય છે, તેમ જ જે પ્રતિપદામાનક... ભવ્ય જીવે છે, તે ભાજ્ય છે, તેમ જ આ બે દિશાઓમાં દેશ-વિરતિ સામાયિ
भ० १०२
