________________
৬
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २४१ क्षेत्रसमवतारादीनां निरूपणम् तत्र-सामायिकाध्ययनं श्रुत्रज्ञानरूपत्वेन क्षायोपशमिकभाववृत्तित्वात् क्षायोप-: शमिकमावरूपे नाम्नि समवतरति । उक्तंच
'छबिह नामे भावे, खओवसमिए सुयं समोयरइ।
जं सुयनाणावरणक्खओवसमयं तयं सम्ब' ॥१॥ छाया-पविधनाम्नि भावे क्षायोपशमिके श्रुतं समवतरति ।
___ यत् श्रुतज्ञानावरण क्षायोपशमजं तकत् सर्वम् ॥इति॥ व्यादि भेदभिन्नस्य प्राइनिर्णीतस्य प्रमाणश्य भावप्रमाणनामके भेदे जीवभाव रूपत्वादिदं सामायिकं समातरति । उक्तंच
'दमाइ चउन्भेयं पमीयए जेण तं पमाणति ।
इणमज्झयणं भावोत्ति भावपमाणे समोयरई ॥ - छाया-द्रव्यादि चतुर्भेदं प्रमीयते येन तत् पमाणमिति ।
इदमध्ययनं भाव इति भावममाणे समत्रतरति इति। इसमें सामायिक अध्ययन श्रुत ज्ञानरूप होने से क्षायोपशमिक भाव में आता है । इसलिये उसका समवतार क्षायोपशमिक भावरूप नाम में होता है। उक्तं च छह प्रकार के नाम में क्षायोपशमिक भाव में श्रुत का समवतार होता है। क्योंकि जितना भी श्रुतज्ञान होता है, वह सबश्रतज्ञानावरणीय कर्म के क्षयोपशम से जन्य होता है जिसका वर्णन पहिले किया जा चुका है। ऐसे प्रमाण के जिसके द्रव्य आदि अनेक भेद हैं, भावप्रमाण नाम के भेद में यह सामायिक अध्ययन जीव का भाषरूप होने के कारण समवतरित होता है । उक्त च-जिसके द्वारा वस्तका वास्तविक स्वरूप जाना जावे उसका नाम प्रमाण है और वह प्रमाण द्रव्यादिक के भेद से चार प्रकार होता है। यह अध्ययन जीव का भावरूप है इसलिये भावप्रमाण में इसका समवतार होता है। भावશ્રત્રિજ્ઞાનરૂપ હોવા બદલ ક્ષાપથમિક ભાવમાં આવે છે એથી આ સમવતાર ક્ષાયોપશમિક ભાવરૂપ નામમાં હોય છે. ઉકતી ૬ પ્રકારના નામામાં ક્ષાપથમિક ભાવમાં શ્રુતને સમવતાર થાય છે કેમકે જેટલું પણ શ્રતજ્ઞાન હોય છે, તે બધું શ્રુતજ્ઞાનાવરણીય કર્મના ક્ષપશમથી. જન્ય હોય છે. જેનું વર્ણન પહેલા કરવામાં આવેલ છે. એવા પ્રમાણુના કે જેના દ્રવ્ય વગેરે ઘણા ભેદો હોય છે, ભવપ્રમાણ નામના ભેદમાં આ સામાયિક અધ્યયન જીવ ભાવરૂપ લેવા બદલ સમવતરિત થાય છે. ઉકતંચ જેના વડે વસ્તુના વાસ્તવિક સ્વરૂપનું જ્ઞાન થાય, તેનું નામ પ્રમાણ છે, અને તે પ્રમાણુ દ્રવ્યાદિકના ભેદથી ચાર પ્રકારના હોય છે. આ અધ્યયને જીવને
