________________
अनुयोगद्वारसूत्रे स्वसिद्धान्त आख्यायते-यथा पञ्च अस्तिकायाः, तद्यथा-धर्मास्तिकाय इत्यादि। तथा प्रज्ञाप्यते यथा गतिलक्षणो धर्मास्तिकाय इत्यादि। तथा-मरूप्यते-यथा स धर्मास्तिकायोऽसंख्येयप्रदेशात्मकादिस्वरूप इति। तथा दर्यते-दृष्टान्तद्वारेण कथ्यते, यथा मत्स्यानां गतिप्रयोजक जलमिति । तथा-निदर्यते-उपनयद्वारेण कथ्यते, यथा-तथैवैपोऽपि धर्मास्तिकायो जीव पुद्गलानां गतिप्रयोजक इति। तथा-उपदयते इत्थं स्वसमयवक्तव्यता सर्वथा निरूप्यते इति । 'आधविजः' इत्यादि पदानामियं व्याख्या दिग्दर्शनमात्रमेव । एवमेव सूत्राविरोधेना(जत्थ णं ससमए आविजजह, पण्णविज्जइ, परूविज्जइ, इंसिज्जइ, निदंसिज्जइ, उवदंसिज्जइ-से तं ससमयवत्तव्वथा) जहां पर स्वसिद्धान्त का कथन किया जाता हो, जैसे 'धर्मास्तिकायादिरूप पांच अस्तिकाय हैं । जहां स्व सिद्धान्त की प्रज्ञापना की जाती हो-जैसे 'जीव और पुद्गल की गति में सहायक जो होता है वह धर्मारित काय है' इत्यादि । जहां पर स्वसिद्धान्त की प्ररूपणा की जाती हो-जैसे-'धर्मास्तिकाय असंख्यात प्रदेशादि स्वरूप हैं। जहां पर स्वसिद्धान्त दृष्टान्त द्वारा कहा जाता हो-जैसे-मछलियों को चलने में सहायक जल होता है। जहां पर उपनय द्वारा स्वसिद्धान्त पुष्ट किया जाता हो-जैसे-जीव पुद्गलों को चलने में वैसे ही सहायक धर्म द्रव्य भी होता है। इस प्रकार जहां पर सर्व प्रकार से स्थसमय वक्तव्यता का निरूपण किया जाता हो, वह स्वसमयवक्तव्यता है, यह व्याख्या केवल समझाने के लिये ही (जत्थ | सपमए आपविजइ, पण्ण विज्जइ, परूविज्जद, इंसिज्जइ, निदसिज्जइ, उवदसिज्जइ, से तं ससमयवत्तव्यया) या सिद्धान्तनु કથન કરવામાં આવેલ છે, જેમ કે 'ધર્માસ્તિકાયાદરૂપ પાંચ અસ્તિકા છે જયાં સ્વસિદ્ધાન્તની પ્રજ્ઞાપના કરવામાં આવતી હોય, જેમકે “જીવ પગલ ગતિમાં જે સહાયક હોય છે, તે ધર્માસ્તિકાય છે ઈત્યાદિ જ્યાં સ્વસિદ્ધાન્તની પ્રરૂપણ કરવામાં આવતી હોય, જેમકે “ધર્માસ્તિકાય અસંખ્યાત પ્રદેશાદિ સ્વરૂપ છે. જ્યાં સ્વસિદ્ધાંત દૃષ્ટાંત વડે કહેવામાં આવતું હોય જેમકે માછલી આને ચાલવામાં જળ જેમ સહાયક હોય છે. જ્યાં ઉપનય વડે સ્વસિદ્ધાંત પુષ્ટ કરવામાં આવતું હોય, જેમ-જીવ પુદ્ગલેને ચાલવા માટે સહાયક ધર્મ દ્રવ્ય પણ હોય છે. આ પ્રમાણે જ્યાં સર્વ પ્રકારથી સ્વસમય વક્તવ્યતાનું नि३५५ मा भातु डाय, २१समयपति०यता' छ. म मा 'आष
