________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका. सूत्र २३० संख्याप्रमाणनिरूपणम् ... ... .....६१७' तथा च-शङ्खपूत्पत्रस्य यस्य जीवस्य नामगोत्रे-द्वीन्द्रियजात्यादि नीचैगोत्ररूपे कर्मणी जघन्यत एकेन. समयेन उत्कृष्टतोऽन्तर्मुहूर्तमात्रेणैव व्यवधानात् अभिमुखे-उदयाभिमुखमाप्ते नामगोत्रे कर्मणी यस्य सोऽभिमुखनामगोत्रः शला प्रोच्यते । पूर्वोक्तस्त्रिविधोऽपि भावशङ्खताकारणत्वात् ज्ञशरीरभव्यशरीरव्यतिरिक्तो द्रव्यशङ्ख उन्यते । नन्वेवं द्विभविकत्रिभविकादिरपि भावशङ्खताकारणत्वाद द्रव्यशङ्खत्वेन वक्तव्यस्तत्किनिह एकवि एवोच्यते ? इति चेदाह-द्विभाविकादि-- रतिव्यवहितत्वेन भावशङ्खनाकारणत्वेन नाश्रीयते, तत्कारणत्वाभावात्तस्य द्रव्यः लावेगा। शंख योनि में जो जीव निकट में उत्पन्न होने वाला है अर्थात् उस जीव के द्वीन्द्रिय जाति आदिरूप. नामर्कर्म एवं नीच गोत्ररूप कर्म जघन्य से एक समय के बाद, और उत्कृष्ट से अन्तर्मुहर्त के बाद उदयाभिमुख होनेवाला हो, ऐसा वह जीव अभिमुखनामगोत्रशेख कहलावेगा। ये तीनों भी प्रकार के जीव मावशंखता के. कारण होने के कारण ज्ञशरीर और भव्यशरीर इन दोनों से व्यतिरिक्त द्रव्य शंख कहे गये हैं। - शंका--जिस प्रकार आपने भावशंखता के कारण होने से एक भधिक को द्रव्यशंख कहा है-उसी प्रकार जो द्विभविक त्रिभविक आदि जीव हैं, उसे भी भावशंखता का कारण होने से द्रव्यशंख कहना चाहिये था, सो ऐसा क्यों नहीं कहा ? यहां तो एकभविक को ही द्रव्य शंख कहा है।
उत्तर--शंका ठीक है, परन्तु हि भविक आदि जीव को जो द्रव्यशंख नहीं कहा है, उसका कारण यह है कि ऐसा वह जीव भाष કહેવાશે. શંખ નિમાં જે જીવ નિકટ ભવિષ્યમાં ઉન્ન થનાર હોય તેમજ નીચ ગોત્ર રૂપ કર્મ જઘન્ય કરતાં એક સમય બાદ અને ઉત્કૃષ્ટથી અન્તર્મુહુત બાદ ઉદયાભિમુખ થનાર છે ય, એવે તે જીવ અભિમુખ નામ ગોત્ર શંખ કહેવાશે. આ ત્રણે પ્રકારના જ ભાવ શખતાના કારણ હવા બદલ શરીર અને ભવ્ય શરીર એ બનેથી વ્યતિરિત દ્રવ્યશંખ કહેવામાં આવ્યા છે. s, શકા–જેમ આપશ્રીએ ભાવસંખતાના કારણે એક ભવિકને દ્રવ્યશખ કહેલ છે. તેમજ જે દ્વિભાવિક, ત્રિવિક વગેરે જીવ છે, તેને પણ ભાવસંખતા ना १२ द्रव्यश ४३ ४, ५'तु मे डेवामा मायुनथा. सही તે એકભાવિકને જ દ્રવ્યશંખ કહેવામાં આવેલ છે. " ઉત્તર–શંકા બરાબર છે, પરંતુ દ્વિભાવિક વગેરે જીવને જે દ્રવ્યશખ કહેવામાં આવ્યા નથી, તેનું કારણ આ પ્રમાણે છે કે “એવા તે જીવે ભાવ । अ० ७८
