________________
अनुयोगधन्द्रिका टीका सूत्र २०६ नैरयिकादीनां आयुपरिमाणनिरूपणम्... २८९ सागरोपमाणि बोध्या । विशेषतस्तु रत्नप्रभापृथिवी नैरयिकाणामुस्कर्षतो जघन्यतथः स्थितिमूलानुसारेण बोध्या। अपर्याप्तकालस्तु सर्वत्रान्तर्मुहूर्तमेव । अपर्याप्तकाले चौधिकस्थिते विशोधिते सर्वत्र शेषापर्याप्तस्थितिर्बोध्या । अपर्याप्ताश्च नारका देवी असंख्येयवर्षायुष्कतिर्यङ्मनुष्याश्च करणत एव बोध्या । लब्धितस्तु पर्यासा एच। शेषाः पुनर्लन्ध्या पर्याप्ता अपर्याप्ताश्च भवन्ति । इत्थं चतुर्विशतिदण्डकमनुसृत्या नारकाणामायुः स्थितिनिरूपितेति ॥ सू० २०६ ॥ अधिक है। कुछ अधिकता इसमें प्रारभव में बद्धायुकी अपेक्षा आजायगी। परन्तु ऐसा तो, सूत्रकारने का नहीं हैं अतः यह कथन भुज्यमान आयु की अपेक्षा ही जानना चाहिये । और यही स्थिति शब्द का वाच्यार्थ हैं । यही बात 'तारकादिभवप्राप्तानां प्रथम समयादारभ्यायुषोऽनुभवकाल एवावस्थितिः' इस पंक्ति द्वारा स्पष्ट की गई है। अर्थात् नारक आदि पर्याय' में प्राप्त हुए जीवों की आयु के प्रथम-समय से लेकर आयुकर्म के अन्त समय तक का जो अनुभवनः काल है, वही स्थिति है, यह स्थिति नारकों में सामान्य से दश हजार घर्ष की जघन्य है और ३३ सागरोपमकी उत्कृष्ट है विशेष से-मूल सूत्र में रत्नप्रभा आदि पृथिवियों में जो जघन्य और उत्कृष्ट स्थिति स्पष्ट की गई वह है, ऐसा जानना चाहिये। अपर्याप्त अवस्था को काल सर्वत्र अन्तर्मुहूर्त ही है। सामान्य स्थिति में से अपर्याप्त વધારે છે. આમાં કંઈક અધિકતા પ્રાસવમાં બાયુની અપેક્ષાએ આવી જશે પંરતુ આ રીતે તે સૂત્રકારે કહ્યું નથી એથી આ કથન ભુંજ્યમાન આચમા આપેલાંથી જ જાણવું જોઈએ અને એજ સ્થિતિ શબ્દને વસ્યા છે જે ata 'नारकादिभवप्राप्तानां प्रथमसमयादारभ्यायुषोऽनुभवकालएवावस्थितिः" मा પંક્તિ વડે સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. એટલે કે નારક વગેરે પર્યાયમાં પ્રાપ્ત થયેલ ના આયુષ્યના પ્રથમ સમયથી માંડીને આયુકર્મના અતિ સમય સુધી જે અનુભવનકાલ છે, તે જ સ્થિતિ છે આ સ્થિતિ મારામાં સામાન્યથી દશ હજાર વર્ષની જંઘન્ય છે, અને ૩૩ સાંગરેપમની ઉત્કટ છે વિરોધ રૂપમાં મૂલસૂત્રમાં રત્નપ્રભા વગેરે પૃથિનીઓમાં જે જવાય અને GEve" यति स्पष्ट ४२वामी मावी छ, anछे माम Mea देवुन અપર્યાપ્ત અવસ્થાને કાલ સર્વત્ર અન્તમુહૂર્ત છે. સામાન્ય સ્થિતિમાંથી અપર્યાપ્ત કલને બાદ કક્ષાથી જે સ્થિતિ શેષ રહે છે, તે પર્યાપ્ત ની સ્થિતિ જાણવી
अ०३७
