________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र २०० प्रमाणाइगुलनिरूपणम् २२१. शोऽयं लोको बुद्धिपरिकल्पनया संवर्य घनीक्रियते । तदित्थं विज्ञेयम्-रज्जुप्रमाणविस्तीर्णायास्त्रपनाडिकायादक्षिण दिग्वर्तिअधोलोकखण्डमधस्तनभागतो देशोन रज्जुश्यविस्तीर्ण क्रमेण हीयमानं विस्तरम् । तदेव उपरिष्टाद् रमसंख्येयमागविष्कम्भं सातिरेकसप्तरज्जूच्छ्रितमादाय सनाडिकाया एवोत्तरपाश्वें विपः रीतं. संचात्यते-अधोभागमुपरि कृत्वा उपरितनं चाधा कृत्वा संयोज्यते इति यावत् । इत्थं संयोजने कुते सति अधोलोकस्याई देशोनरज्जुचतुष्टयविस्तीर्ण सातिरेकसप्तरज्जुच्छ्रितं बाहल्यतोऽप्यधः कचिद् देशोनसप्तरज्जुमानम् अन्यत्र खडे हुए पुरुष की आकृतिवाला लोकबुद्धिकी कल्पना से संवर्तित करके घनाकार किया जाता है । वह यों जानना चाहिये-एक राजु प्रमाण विस्तीर्ण प्रसनाडी के दक्षिण दिशावाले अधोलोक के खण्डको,
जो कि अधस्तन भागमें कुछ कम तीन राजु विस्तृत है. और क्रमसे . ऊपर की ओर हीयमान विस्तारवाले हैं तथा जो ऊपर राजुके असं. ख्यातवें भाग विष्कम्भ और कुछ अधिक सात राजु उँचा है, उसे ही (घुद्धिसे) उठाकर सनाड़ी के ही उत्तर पावभागमें उलटा करके संघाटित करते हैं, अर्थात् अधोभाग को ऊपर करके और ऊपरी भागको नीचे करके संयुक्त करते है। इस प्रकार दोनों भामों के संयुक्त करने पर अधोलोकका अर्थभागं उत्तरदक्षिणमें कुछ कम चार राजु विस्तीर्ण, कुछ अधिक सात राजु उँचा और नीचे से ऊपर पूर्व पश्चिम में पाहल्यकी अपेक्षा नीचे कहीं पर कुछ कम सात राजु प्रमाणवाला और अन्यत्र अनियत बाहल्यवाला वह होता है। यथाસંવર્તિત કરીને ઘનાકાર કરવામાં આવે છે. તેને આ પ્રમાણે જાણવું જોઈએ કે-એક રાજુ પ્રમાણુ વિતી ત્રસનાડીના દક્ષિણ દિશાવાળા અધાકના ખડગે જે કે અપસ્તન ભાગમાં થેડી કંમ ત્રણ રાજુ વિસ્તુત છે અને ક્રમશ: ઉપરની તરફ હીયમાન વિસ્તારવાળે છે, તેમજ જે ઉપર રાજુના અસંખ્યાતમાં ભાગ વિષ્ક અને કંઈક વધારે સાત ૨જુ ઊચે છે, તેને જ (બુદ્ધિથી ઉપાડીને વસનાડીના જ ઉત્તર પશ્વિભાગમાં ઊલટું કરીને સંઘાટિત કરે છે, એટલે કે અધોભાગને ઉપર કરીને અને ઉપરના ભાગને નીચે કરીને સંયુક્ત કરે છે, આ પ્રમાણે બને ભાગોને સંયુક્ત કરવાથી અલોકનો અર્ધભાગ ઉત્તર-દક્ષિણમાં કંઈક કમ ચાર રાજુ વિસ્તીર્ણ નીચેથી ઉપર કંઈક વધારે સાત રાજુ ઊંચો અને પૂર્વ પશ્ચિમમાં બાહલ્યની અપેક્ષાએ નીચે કેઈક સ્થાને કંઈક કમ સાત રાજુ પ્રમાણયુક્ત અને અન્યત્ર અનિયત
