________________
२१०
अनुयोगबारसूत्र एवं ज्योतिष्क देवों की अवगाहना असुरकुमार के कथन अनुसार है। वैमानिक देवों की भी ऐसी ही है। परन्तु जो इसमें-विशेषता है वह इस प्रकार से है-सौधर्म ईशान इन दो कल्पों में भवधारणीय शरीश. वगाहना उत्कृष्टरूप-से सातहाथ प्रमाण है । सनत्कुमार और माहेन्द्र. इन दो कल्पों में छह हाथ, ब्रह्मलोक एवं लान्तक में पांच हाथ, महाशुक्र और सहस्रार में चार हाथ' आनत, प्राणत, आरण एवं अच्युत में तीन हाथ, ग्रैवेधकों-में दो हाथ एवं अनुत्तरविमानों में एक हाय प्रमाण है। यह उत्धांगुल सूची, प्रतर और घन के भेद से तीन प्रकार का है। इनका स्वरूप आत्मांगुल के प्रकरण में स्पष्ट कर दिया गया है। भवधारणीय अवगाहना सर्वत्र जघन्य से अंगुरु के असंख्यातवें भाग प्रमाण कही गई है । इसे विशेष स्पष्ट करने के लिये यह कोष्ठक देखिये। क्रमांक देवनाम अवगाहना जघन्य उत्कृष्ट उ. वै. ज. उ. १ भवनपति
भ. धारण अ.अ. ७ हाथ अंगु. १ लाख २ व्यन्तरदेव
" ७ हाथ , असं.यो ३ ज्योतिष्कदेव
, ७ हाथ , , , ४ सौधर्म-ईशान
. ७हाथ " " " આ પ્રમાણે જ છે પરંતુ જે એમાં વિશેષતા છે, તે આ પ્રમાણે છે સૌધર્મ ઈશાન આ બે કપમાં ભવધારણીય શરીરવગાહના ઉત્કૃષ્ટ રૂપથી સાત હાથ પ્રમાણ છે. સનકુમાર અને મહેન્દ્ર આ બે કપમાં ૬ હાથ, બ્રહ્મલોક અને લાંતકમાં ૫ હાથ, મહાશુક અને સહસ્ત્રારમાં ૪ હાથ, આનત, પ્રાણુત, આરણુ, અને અચુતમાં ૩ હાથ, રૈવેયકમાં ૨ હાથ, અને અનુત્તર વિમાનામાં એક હાથ પ્રમાણ છે. આ ઉસેધ ગુલ સૂચી, પ્રત૨ અને ઘનના ભેદથી ત્રણ પ્રકારની છે એમનું સ્વરૂપ આત્માગુલના પ્રકરણમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે ભવધારણીય અવગાહના સર્વત્ર જઘન્યથી અંગુલના અસંખ્યાતમાં ભાગ પ્રમાણુ કહેવામાં આવી છે વિશેષ સ્પષ્ટતા માટે અહીં આ કેષ્ટક આપવામાં આવે છે– માંક દેવનામ અવગાહના જઘન્ય ઉત્કૃષ્ટ ઉત્તક્રિય જ. ઉ. ૧ ભવનપતિ ભવધારણીય અંગુ લને ૭ હાથ ., म. साम
અસ', ભાગ
" " यान ૨ ભૃતદેવ ૩ તિષ્ણદેવ ૪ સૌધર્મઇશાન
".
