________________
૬૬
अनुयोगद्वार
ननु नारकत्वादिभ्योऽन्येऽपि निद्रापञ्चक वेदनीयहास्यादयो बहवः कर्मोदयजन्याः पर्यायाः सन्धि, कथं तर्हि नारकत्वादयः कतिपय एवोदाहृताः ? इति चेदाहनारकत्वादयोऽत्रोपलक्षणत्वेनोदाहृताः, अत एभ्योऽन्येऽपि सम्भविनः पर्याया बोध्याः । ननु कर्मोदयजनितानां नारकत्वादीनां भवत्वत्रोपन्यासः, परन्तु लेश्यास्तु. मिश्रदृष्टि अविरत, असंज्ञी, अज्ञानी, आहारक, छद्मस्थ, सयोगी संसारस्थ, असिद्ध । ये सब नैरयिक से लेकर असिद्ध पर्यन्त जीवोदयfree aaus भाव हैं। नैरयिक आदि शब्द भाव परक जानना चाहिये | नारकत्व आदि पर्यायें कर्मों के उदय से ही जीव में निष्पन्न होती हैं इसलिये ये जीवोदय निष्पन्न हैं।
शंका:- नारकत्व आदि से भिन्न और भी निद्रापञ्चक- निद्रा निद्रा, प्रचला, प्रचलाप्रचला, स्त्यानगृद्धि वेदनीय और हास्यादि अनेक कर्मोदय जन्य पर्यायें हैं। तो फिर सूत्रकार ने यहां इन नारक आदि थोड़ी सी पर्यायों को ही उदाहृन क्यों किया है ?
उत्तरः- सूत्रकार ने जो यहां इन नारक आदि पर्यायों को उदाहृत किया है वह केवल उपलक्षण रूप से किया है । इसलिये इन से भी अतिरिक्त जितनी भी पर्यायें कर्मोदय जन्य हैं वे सब इनसे गृहीत हो जाती हैं।
शंका-कर्मोदय जनित इन नारक आदि पर्यायों का औदधिक भाव पर्यन्तनी बेश्यावाजा, मिथ्यादृष्टि, सभ्यइदृष्टि, मिश्रदृष्टि, असशी, अज्ञानी, भाडारड, छद्मस्थ, सयोगी, ससारस्थ भने असिद्ध, या मघां वायનિષ્પન્ન ઔદયિક ભાવે છે. નૈયિક આદિ શબ્દોને ભાવપરક સમજવા જોઇએ નારકત્વ આદિ પર્યાયેા કર્મના ઉદયથી જ જીવમાં નિષ્પન્ન (ઉત્પન્ન) થાય છે, તેથી તેમને જીવેાયનિષ્પન્ન કહેવામાં આવેલ છે.
શ'કા—નારકત્વ આદિ ઉપયુક્ત પર્યાય સિવાયની નિદ્રાપ'ચક (નિદ્રા, નિદ્રાનિદ્રા, પ્રચલા, પ્રચલાપ્રચલા, ત્યાનગૃદ્ધિ), વેદનીય અને હાસ્યાદિક અનેક ક્રમેક્રય જન્ય પર્યાય છે. છતાં સૂત્રકારે તે પર્યાયાને ગણાવવાને બદલે માત્ર નારકાદિ પાને જ કેમ ગણાવેલ છે?
ઉત્તર-સૂત્રકારે તા અહીં ઉદાહરણ રૂપે નારકદ્ધિ પર્યાયાને જીવાયનિષ્પન્ન ઔદયિક ભાવ રૂપે ગણાવેલ છે. કેવળ ઉપલક્ષણ રૂપે જ આ પ્રમાણે કરવામાં આવ્યું છે. પરન્તુ તે સિવાયની ક્રમેક્રય જન્મ જેટલા પર્યા છે, તેમને પણ અહી ગ્રહણ કરી શકાય છે.
શકા—ક્રમઁય જનિત આ નારક આદિ પર્યાયને ઔયિક ભાવમાં શહે
