________________
मनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र १३४ भन्तरद्वारनिरूपणम्
५८३
भागमाविरोधेन भावनीयम् । नानाद्रव्याण्याश्रित्य तु नास्त्यन्तरम्, लोकस्य प्रतिप्रदेशे सर्वदा तस्य सद्भावादिति । तथा नैगमव्यवहारसम्मतानामवक्तव्यकद्रव्याणामपि अन्तरविषये पृच्छा = मनोऽनानुपूर्वीवद् बोध्यः । उत्तरस्तु एकं द्रव्यं प्रतीत्य जघन्येनैकं समयमन्तरम्, उत्कर्षेण असंख्येयं कालम् । नानाद्रव्याणि मतीत्य नास्ति अन्तरमिति । अयं भावः - द्विसमयस्थितिकं किंचिदवक्तव्यकद्रव्यं परिणामान्तरेण समयमेकं स्थित्वा ततः पुनर्द्विसमयस्थितिकत्वमेव यदा लभते तदा आवे इस प्रकार लगा लेना चाहिये। नानाद्रव्यों की अपेक्षा करके जो अन्तर नहीं कहा गया है उसका कारण यह है कि लोक के प्रति प्रदेश में सर्वदा उसका सद्भाव रहा करता है। (गमववहाराणं अवत्तsriदत्राणं पुच्छा) नैगमव्यवहारनयसंमत अवक्तव्यक द्रव्यों के अन्तर के विषय में प्रश्न- अनानुपूर्वीद्रव्य की तरह ही जानना चाहिये ।
उत्तर — उसका इस प्रकार से हैं- (एगं दव्वं पटुच्च) एक अवक्तsun द्रव्य की अपेक्षा करके (जहणणेणं) जघन्य से अन्तर (एगं समयं ) एक समय का है और (उक्कोसेणं) उत्कृष्ट से अन्तर ( असंखेज्जं कालं ) असंख्यात काल का है। तथा (णाणादव्वाई पटुच्च णत्थि अंतरं) नाना द्रव्यों की अपेक्षा से अन्तर नहीं है । इसका तात्पर्य यह है कि दो समय की स्थितिवाला कोई अवक्तव्यक द्रव्य परिणामान्तर से परिનમાં કોઇ વિરેષ સંભવે નહી' અનેક અનાતુપૂર્વી દ્રવ્યેની અપેક્ષાએ અંતરવિરહકાળ–ના અભાવ કહેવાનું કારણ એ છે કે લેકના પ્રત્યેક પ્રદેશમાં તેને સદા સદ્ભાવ જ રહ્યા કરે છે,
प्रश्न- (णेगमववहाराणं अवत्तवगदव्वाणं पुच्छा) नैगमव्यवहार नयसभित વક્તવ્યક દ્રવ્યેાના અંતરના વિષયમાં પણ અનાનુપૂર્વી દ્રવ્યના જેવા જ પ્રશ્ન સમજવે.
उत्तर- (एग द पहुच्च) मे भवतव्य द्रव्यनी अपेक्षाये विचार ४२वामां आवे तो (जहणणं एगं समयं ) ४धन्यनी अपेक्षा मे मे समयतुं, मने (उक्कोसेणं असंखेज्जं कालं ) उ-ष्टनी अपेक्षाये असण्यात अजनु मांतर ડાય છે. એટલે કે આછમાં આછે એક સમયના અને વધારેમાં વધારે असभ्यात अणनेो विराज होय छे. (ण णादव्बाई पडुच्च णत्थि अंतरं ) વિવિધ અવક્તવ્યક દ્રવ્યેાની અપેક્ષાએ વિચ:ર કરવામાં આવે, તે વિરહુકાળ રૂપ અતરના અભાવ હાય છે.
હવે આ કથનના ભાવાથ' બતાવવામાં આવે છે, ધારા કે એ સમયની સ્થિતિવાળું કાઈ અવશ્યક દ્રવ્ય પેતાના પરિણામને ત્યાગ કરીને કોઈ
