________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सूत्र ९६ अनुगमस्वरूपनिरूपणम्
४१९
-त्रिमदेशिकचतुष्पदेशिकादीनि अनन्तप्रदेशिकपर्यन्तानि, नियमात् शेषद्रव्याणाम्= भानुपूर्व्यवक्तव्यकद्रव्याणां त्रिभागे= त्रयाणां राशीनामेको राशिरूपो भागखिभागस्वस्मिन् भवन्ति । अयमर्थः - अनानुपूर्वीद्रव्याणां सर्वेषां संकलनेन यावत्
-
उत्तर- आनुपूर्वीत्व अनानुपूर्वीत्व और अवक्तव्यकत्व सामान्य का कभी भी विच्छेद नहीं होता है इसलिये इनका अवस्थान सर्वाद्धासार्वकालिक है । इसीलिए काल की अपेक्षा इनका विरह काल भी नहीं है। तात्पर्य कहने का यह है कि आनुपूर्वीस्व आदिकों का कालजय में भी सत्व होने के कारण व्यवच्छेद नहीं होता है, इस कारण इनमें अन्तर नहीं माना जाता है ऐसा विचार अन्तरद्वार में किया गया जानना चाहिये । यही बात सूत्रकारने (संगहरुस आनुपुच्चीदव्याणं कालओ केवचिचरं अतरं होई ? नत्थि अंतरं) इन पदों द्वारा कही गई है (संगहस्स आणुपुत्री दव्वाई सेसदव्याणं कइ भागे होज्जा )
प्रश्न- संग्रहनयमान्य समस्त आनुपूर्वी द्रव्य शेष द्रव्यों के कौन से भाग में हैं ? (कि संखेज्जह भागे होज्जा ? असंखेज्जइभागे होज्जा ઉત્તર-આનુપૂર્વી દ્રવ્ય સમસ્ત લેાકને જ સ્પર્શે છે, લેાકના સખ્યાતમાં ભાગને, અસખ્યાતમાં ભાગને, સખ્યાત ભાગાને કે અસખ્યાત ભાગે ને સ્પર્શતું નથી આ પ્રકારનું કથન અનાનુપૂર્વી દ્રબ્યા અને અવકતવ્યક દ્રબ્યાની સ્પના વિષે પશુ સમજવું.
( संगहस्स आणुपुत्रीदब्वाइ' कालओ केवच्चिरं होति । सव्वद्धा, एव' दोन्नि बि ) प्रश्न-डे लगवन् ! सश्रडुनयमान्य समस्त मानुपूर्वी द्रव्य अजनी અપેક્ષાએ કેટલા સમય સુધી આનુપૂર્વી રૂપે રહે છે ?
ઉત્તર-આનુપૂર્વી, અનાનુપૂર્વીત્વ અને અવકતવ્યકત્વસામાન્યને ક્રક્રિ પણ વિચ્છેદ થતા નથી તેથી તેમનું અવસ્થાન (અસ્તિત્વ) સાકાલિક ડાય છે તે કારણે કાળની અપેક્ષાએ તેમના વિરહકાળ પશુ નથી. આ સ્થનનું ત.ષય એ છે કે આનુપૂર્વી આદિના ત્રણે કાળમાં સદ્ભાવ હોવાને કારણે ચવચ્છેદ (વિનાશ) સંભવી શકતે નથી. તે કારણે કાળની અપેક્ષાએ તેમના अन्तर (विराज) ने सलाव होतो नथी. या अहारे सूत्रारे अ ंतરદ્વારની પ્રરૂપણા કરી છે, એમ સમજવું એજ વાત સૂત્રકારે નીચેના સૂત્રપાઠ દ્વારા વ્યક્ત કરી છે—
( संगहस्स आणुपुत्रीदव्वाण' कालओ केवच्चिर' अंतर होई ? नबि अंतर) मा सूत्रपाठी लावार्थ उपर साध्या प्रभाषे समन्व
वे भागद्वारनं नि३५ ४२वामां आवे छे - ( संगहस्स आणुपुब्बी दव्बाई
