Page Text
________________
मनुयोगदारसे तथा-द्रव्यातया आनुपूर्वीद्रव्याणि असंख्येयगुणानि ।।
अयं भावः-अनानुपूर्वीद्रव्येषु परमाणुलक्षणं स्थानमेकैकमेव लम्यते, अबक्त व्यकद्रव्येषु दयणुकस्कन्धलक्षणं स्थानमेकैकमेवलभ्यते । आनुपूर्वीद्रन्येषु तु व्य. णुकस्कन्धप्रभृतीनि एकोत्तरद्धयाऽनन्ताणुकस्कन्धपर्यन्तानि अनन्तानि स्थानानि द्रष्यों में अल्प बहुस्व का कथन करके अप सूत्रकार प्रदेशत्व की अपेक्षा से आनुपूर्वी आदि द्रव्यों में अल्प बहुत्वका कथन करते हैं-(णेगमववहारणं अणाणुपुब्बीदव्वाइं पएसट्टयाए सव्वत्थोवाइं) नैगम व्यवहारनय संमत समस्त अनानुपूर्वी द्रव्य प्रदेशत्व की अपेक्षा करके अवक्तव्यक द्रव्यों से एवं आनुपूर्वी द्रव्यों से अलग है । क्यों कि (अपएसट्टयाए ) भनानुपूर्वी द्रव्यों में प्रदेशरूप अर्थका अभाव है। तात्पर्य कहने का यह है कि परमाणु रूप अनानुपूर्वी द्रव्यों में भी यदि द्वितीय आदि प्रदेश हो तो द्रव्यार्थता की तरह प्रदेशार्थता में भी अवक्तव्यक द्रव्यों की अपेक्षा से उनकी अधिकता हो जावे परन्तु ऐसा तो है नहीं क्यों कि परमाणु अप्रदेशी होता है-ऐसा सिद्धान्त का वचन है। इसलिये प्रदेशार्थता की अपेक्षा से ये आनुपूर्वीद्रव्य सर्वस्तोक-थोडे कहे गये हैं। निष्कर्षार्थ इसका यह है कि अनानुपूर्वी द्रव्य द्रव्यार्थता की अपेक्षा लेकर अवक्तव्यक द्रव्यों से कुछ अधिक कहे गये हैं और अवक्तव्यक द्रव्य इनसे कम । सो यदि परमाणुरूप इन अनानुपूर्ण द्रव्यों में भी यदि द्वितीयादिक प्रदेश मान लिये जावें
(णेगमववहाराण अणाणुपुबीदव्वाई पएसट्टयाए सव्वत्थोवाई) नेगम અને વ્યવહાર નયસંમત સમસ્ત અનાનુપૂર્વી દ્રવ્ય પ્રદેશની અપેક્ષાએ અવક્તવ્યક દ્રવ્ય કરતાં અને આનુપૂવ કા કરતાં અ૯૫ હેય છે, કારણ हैं (अपएसटुयाए) मनानुपू द्र०यामा प्रदेश ३५ अयाना अनार डाय. આ કથનનું તાત્પર્ય એ છે કે જે પરમાણુ રૂ૫ અનાનુપૂવી દ્રવ્યોમાં પણ દ્વિતીય આ પ્રદેશને સદૂભાવ હતા તે દ્રવ્યાર્થતાની જેમ પ્રદેશાર્થતામાં પણ અવક્તવ્યક દ્રવ્ય કરતાં તેમની અધિકતા જ હતા પરંતુ એવી કઈ વાતને તે સદ્ભાવ જ નથી, કારણ કે પરમાણુ અપ્રદેશી હોય છે, એવું સિદ્ધાંતનું વચન છે. તે કારણે પ્રદેશાર્થતાની અપેક્ષાએ અનાનુપૂવી દ્રવ્યોને સૌથી અલપ કહેવામાં આવેલ છે. આ સમસ્ત કથનને ભાવાર્થ એ છે કે દ્રવ્યાર્થતાની અપેક્ષાએ તે અનાનુપૂર્વા કાને અવક્તવ્યક કા કરતાં વિશેષાધિક કહેવામાં આવેલ છે. એટલે કે અનાનુપૂવી દ્રવ્ય કરતાં અવક્તવ્યદવે અલ્પ કહેવામાં આવ્યાં છે. પણ પ્રદેશની અપેક્ષાએ તે આનુપવી
| SR No. | 040003 |
| Book Title | Anuyogdwar Sutra Part 01 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Kanhaiyalal Maharaj |
| Publisher | A B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti |
| Publication Year | 1967 |
| Total Pages | 861 |
| Language | Sanskrit, Gujarati |
| Classification | Book_Devnagari, Book_Gujarati, & agam_anuyogdwar |
| File Size | 249 MB |