________________
मनुयोगवन्द्रिका टीका सूत्र ८७ अन्तरद्वारनिरूपणम् प्रम्प, नानाद्रव्याणि प्रतीत्य नास्ति अन्तरम्। नैगमव्यवहारयोरवक्तव्यक् द्रव्या. पाप अन्तरं कालतःकियच्चिरं भवति ? एक द्रव्यं प्रतीत्य जघन्येन एक समयम., उत्कर्षण अनन्तं काळम् , नानाद्रव्याणि प्रतीत्य नास्ति अन्तरम् ।।मू० ८७॥
टीका-'णेगमववहाराणं' 'यादि
नंगमव्याहारसम्मतानाम् आनुपूर्वीद्रव्याणाम् अन्तरंगवधानं काढतः कालमाश्रित्य किपचिरं-कियत्कालावधि भवति ?। क्षेत्रतोऽप्यन्तरं भवत्यतस्तव्यवच्छेदाय पाह-'कालो केवच्चिरं' इति । आनुपूर्वीद्रव्यागाम् आनुपूर्वी स्वरूपा परित्यज्य पुनस्तत्माप्ति र्यावता कालेन भवति स किं परिमाणः कालो भक्तीति प्रश्नः। उत्तरमाह-एकं द्रव्यं प्रतीत्य-आश्रित्य जघन्यत एक समयमन्तरम् , उन्कर्षतस्तु अनन्तं कालमन्तरम् । नानाद्रव्याणि प्रतीत्य तु अन्तरं नास्ति । अयं भावः-ज्यणुकचतुरणुकादीनां मध्ये किमप्यानुपूद्रिव्यं विश्रसापरिणामा पयोगपरिणामाद् वा खण्डशो वियुज्य परित्यक्त नुपूर्णभावं संभातम् । पुनम्तन एकसमयाज़ विश्रसादिपरिणामात् पुनस्तै रेय परमाणुभिस्तथैव निप्पलम् । इत्यं ।
उत्तर-(एगं दव्वं पडुच्च जहण्णेणं पगं समयं, उक्कोसेणं अणंतं. कालं ) एक आनुपूर्वी द्रव्य की अपेक्षा जघन्य अंतर एक समय का और उस्कृष्ट अंतर अनंत काल का है ( नाणा दयाई पडच्च गस्थि अंतरं ) तथा नाना द्रव्यों की अपेक्षा अंतर नहीं है। इस कथन का भाव यह है कि व्यणुक, चतुरणुक आदि आनुपूर्वी द्रव्य में से कोई एक आनुपूर्वी द्रव्य स्वाभाविक अथवा प्रायोगिक परिणमन से ग्वंस खंड होकर आनुपूर्वी पर्याय से रहित हो गया अब पुनः वही द्रव्य एक समय के बाद स्वाभाविक आदि परिणाम के निमित्त से उन्हीं
उत्तर-(एगं दब पडुच्च जहण्णेण एग समय उक्कोसेणं अणतं काळं ) એક આનુપૂર્વી દ્રવ્યની અપેક્ષાએ ઓછામાં ઓછું અંતર (વિરહકાળ) એક समयनु भने धारेभा पारे मत२ अनत जनु :य छे. (नाणा बाई पहुच्च णत्यि अंतर) तथा विविध योनी अपेक्षा पिया२पामां आवेता એવા અંતરને સદૂભાવ જ નથી. આ કથનને ભાવાર્થ નીચે પ્રમાણે છેત્રણ આસુવાળું, ચાર અગુવાળ આદિ આનુપૂવ દ્રવ્યોમાંથી કેઈ એક આનપૂર્વ દ્રવ્ય સ્વાભાવિક અથવા પ્રાયોગિક પરિણમન વડે ખંડ ખંડ થઈ જઈને આનુપૂવ પર્યાયથી રહિત થઈ ગયેલું હવે એજ દ્રવ્ય એક સમય બાદ ફરીથી સ્વાભાવિક આદિ પરિણમન દ્વારા એજ પરમાણુઓના સંગથી એજ આનુપૂરી
