________________
३०६
अनुयोगद्वारसूत्रे तदेव, अर्थपदमरूपणता। भानुपूर्यादिका संज्ञा, तद्वाच्यरूपणुकादिरथः संज्ञी। संज्ञासंजिसम्बन्धकथनमा प्रथमं कर्त्तव्यमिति भावः । इति प्रथमो भेदः १। अत्र स्वार्थे तलू प्रत्ययो बोध्यः। तथा-भङ्गसमुत्कीर्तनता-भज्यन्ते विकल्प्यन्ते इति भङ्गाः तेषामेव आनुपूर्यादिपदानां समुदितानां वक्ष्यमाणन्यायेन संमविनो विकल्पाः, तेषां समुत्कीर्तनं-समुच्चारेणं, तदेव, भङ्गसमुत्कीर्तनता, आनुपूर्यादिपदनिष्पन्नानां प्रत्येकभङ्गानां द्वयादिसंयोगभङ्गानां च समुच्चारणमित्यर्थः। इति द्वितीयो भेदः २। तथा-भङ्गोपदर्शनता-तेषामेव सूत्रमात्रतयाऽनन्तरसमुत्की. तितानां भङ्गानां प्रत्येकं स्वाभिधेयेन व्यणुकाद्यर्थेन सह उपदर्शनम्-भङ्गोपदर्शनं, तदेव भङ्गोपदर्शनता । इति तृतीयोभेः ३। उसका नाम अर्थपद है । इस अर्थपद की प्ररूपणा करना यही अर्थपद प्ररूपणता है। आनुपूर्वी आदि यह संज्ञा है-नाम है। इन नाम का वाच्यार्थ जो व्यणुक आदि है वह संज्ञी है। संज्ञा संज्ञी के संपन्धका कथन मात्र सब से प्रथम करना यही अर्थपद प्ररूपणता है। तथा-भंग समुत्कीर्तनता-जो भेदरूप हो उसका नाम भंग है। समुदित उन्हीं आनुपूर्वी आदि पदों के संभवित विकल्पों-भेदों-का अच्छी प्रकार से उच्चारण करना अर्थात् आनुपूर्वी आदि के पदों से निष्पन्न हुए प्रत्येक भंगों का और संयोगज दो आदि भंगों का योलना यही भंग समुत्कोतनता है। भंगोपदर्शनता-सूत्र मात्र होने के कारण अनन्तरूप से उच्चरित हुए उन्ही-भंगों में से प्रत्येक भंग का अपने अभिधेयरूप कथन ज्यणुकादि अर्थ के साथ जो उपदर्शन-बोलना है-वही भंगोपदर्शनता है। અર્થપદ છે. આ અર્થપદની પ્રરૂપણ કરવી તેનું નામ જ “અર્થપદ પ્રરૂપ एता'छ. मानुषी माल मा ससा (नाम) . मा नामाना २ त्रिम આદિ વાચ્યાર્થ છે સંજ્ઞી છે. સંજ્ઞા સંસીના સંબંધનું કથન જ સૌથી પહેલાં કરવું એજ અર્થપદપ્રરૂપણુતા છે.
ભંગસમુત્કીર્તનતા–જે ભેદ રૂપ હોય તેનું નામ ભંગ છે. સમુદિત એજ આનુપૂર્વી આદિ પદેના સંભવિત લેનું (વિકલ્પોનું) સારી રીતે ઉચ્ચારણ કરવું એટલે કે આનુપૂવ આદિના પદે વડે નિષ્પન્ન (ઉત્પન્ન) થયેલા પ્રત્યેક અંગેનું અને સંગજનિત છે આદિ અંગેનું કથ કરવું તેનું નામ જ ભંગસમુત્કીતનતા છે.
અંગે પદર્શનતા-સૂત્રમાત્ર હેવાને કારણે અનન્તરરૂપે ઉચ્ચરિત થયેલા એજ ભંગમાંથી પ્રત્યેક ભંગનું પોતાના અભિધેય રૂપ ત્રિશુક આદિ અર્થની સાથે જે ઉપદર્શન (ઉચ્ચારણ) કરવું તેનું નામ જ ભંગાપદનતા છે,
