________________
अनुयोगचन्द्रिका टीका सू० १८ भव्यशरीरद्रव्यान्ययव निरूपणम्
१२९
ननु - आवश्यकपर्यायस्य कारणं द्रव्यावश्यकमुच्यते तदानीं तंत्र शीरे आगमाभावात् तस्य नाति तं प्रति कारणत्वम्, अतोऽय शरीरे नातिद्रव्यःवश्यकत्वम् ? इति चेत्, उच्यते तदानीमपि तत्र द्रव्यावश्यकत्वमुपचर्यते इति नास्ति कोऽपि दोष: । अत्र दृष्टान्तजिज्ञासया शिष्यः पृच्छति - 'जहा को दिट्ठ'तो' इति । य को दृष्टान्तः- हे भदन्त । अत्र यथा कं पितो भवेत् रथा हवीतु ? उत्तरमाह - 'अयं महुकुं मे भविस्सह, अयघय कुंभे में विरु' इति । अयं मधुकुग्भी भविष्यति, अयं घृतकुम्भो भविष् ति । अयं भावः - घृतरण. य मधुरक्षणाय च कुम्भशरीर में आगम वा सर्वथा अभाव हैं। नो शब्द इस मय के शरीर में आगम का सर्वथा निषेध सूचित करता है ।
शंका - आवश्यक पर्यायका जो कारण होता है ह द्रव्यावश्यक वहा जाता है । इस समय के शरीर में तो आगम का संदेश अभाव है, इसलिये उस शरीर को द्रव्यावश्यक के प्रति कारणता नहीं हं ने से उसमें द्रव्याव्यक ता कैसे आमरती है ?
उतर - उस समय भी उसमें द्रव्यावश्यकता उपचार किया जाता है । क्योंकि यह शरीर आगे चलकर इसी पर्याय में आवश्यकशास्त्र का ज्ञाता बनेगा - परन्तु वर्तमान में नहीं है । इसलिये आयशा भाविगल संबन्धी अनुपयुक्त का उसमें उपचार के सर्वथा निषेध किया गया है। इस विषय में दृष्टान्त जानने की इच्छा से शिष्य पूछता है कि हे भदंत ! (हा को दितो) यहां पर जैसा दृष्टान्न हो ईसा आप कहिये તે શરીરમાં આગમના સર્વાંધા ભાવ જાય “નો” પદ તે સમયે શરીરમાં સર્વથા નિષેધ સૂતિ કરે છે.
શકા—આવશ્યકપર્યાયનું જે કારણ હાય છે, તેને દ્રાશ્યક કહેવામાં આવે છે. અત્યારે તે તેના શરીરમાં આગમના સર્વથા અભાવ જ છે. આ રીતે શરીરમાં દ્રવ્યાવશ્યકના કારણના જ સદ્ભાવ ન દેવા છતાં પણ તેમાં દ્રવ્યાવશ્યકતા કેવી રીતે સંભવી શકે છે ?
ઉત્તર—આ સમયે તો તેમાં દ્રવ્યાવશ્યકતાના ઉપચાર કરવામાં આવે ઇં એટલ કે આ કથનને આંપચારિક ન જ સમજવું જોઈએ કારણ કે આ શરીર આગળ જતાં આ મનુષ્ય પર્યાયમાં જ આવશ્યકશાના રાતા વા -૬ માળે તે તે તેને જ્ઞાતા નથી. તેથી આવ્યશાસ્ત્રના વિષ્ઠા સબંધી . ત જ્ઞાતૃત્વના તેમાં ઉપચાર કરીને તેના ઋચા નિષેધ કરવમાં આવ્યે છે.
આ વિષયને દૃષ્ટાન્તથી સમજા માટે શિષ્ય ગુરુને આ પ્રમાણે કહે - ( जहा को दितो महन्त ! या विषय प्रतिपादन तु दृष्टान्तवानी કૃપા કરે, ગુરૂ મહારાજ આ વિષયનું પ્રતિપાદન કરવા .િમિત્તે નીચેનુ દાન્તે આ છે.
