________________
अनुयोगचन्द्रिका टीश. १४ द्रव्यावश्यकरवरूपनिरूपणम् ___ ननु-आगमतोऽनुपयुक्ती द्रव्यावश्यकम, इत्येतावनैवेष्टसिद्धेः शिक्षितादिश्रुतगुणाभिधानं व्यर्थमितिचेत्, उच्यते-शिक्षितादिश्रुतगुणाभिधानेन मूत्रकार इदं सूचयति-एवंविधं निर्दोपमपि श्रुतमुच्चारयनोऽनुपयुक्तस्य द्रव्यश्रुतं द्रव्यावश्यकमेव भवति, किं पुनः सदापम् । उपयुक्त-य स्खलितादिदोपदुष्टमुच्चारयतोऽपि होता है वह द्रव्य ही होता है। इसलिये आइक में उपयोगरहित आत्मा का आगम से द्रव्यावश्यक कहना निर्दोष है।
शंका-ठीक है- आवश्यक में अनुपयुक्त आन्मा को आप आगम की अपेक्षा द्रव्यावश्यक कहिये-इसमें कई विरोध नहीं है-परन्तु मूत्रकार ने जो शिक्षितादि श्रुतगुणों का वर्णन किया है सो उनके कहने की क्या आवश्यकता थी ? वह श्रुतगुण कथन तो ठार्थ है। क्यों कि इस श्रुतगुण कथन से आगम की अपेक्षा लेकर व्यावश्यक की सिद्धि में कोई संगति प्रतीत नहीं होती ? सो इस प्रकार का साक्षेप भी संगत प्रतीत नहीं होताकारण सूत्रकार इस श्रुतगुणवर्णन से यह मूचित करते है कि इस प्रकार निर्दोप भी शास्त्र का उच्चारण करने वाले साधुका कि जो उस में अनुपयुक्त (विना उपयोग के)
તે સનરૂપ હોય છે અને જ્ઞાન ભાવરૂપ હોય છે. તેથી આ ગામમાં પ્રયતા કેવી રીતે ઘટાવી શકાય છે?
उत्त२–माजमना मात्र १२ भानामा मा०यां छ-(१) मा, (२) આત્માધિષ્ઠિત દેહ અને (૩) ઉપયોગ રહિત કૃત્રના ઉચ્ચારણરૂપ શબ્દ-સાક્ષાત આગમ નહીં. આગમના આ ત્રણ કા વાળી કારમાં આગ-રૂપ કાર્યને ઉપચાર કરવામાં આવે છે. તે કારણે તેમ, અગમરૂપ કહેવામાં આવેલ છે. વિવ ક્ષિત ભાવનું છે કારણ હોય છે તે દ્રવ્ય એ ય છે તેથી આવશ્યકમ ઉપયોગ રહિત આત્માને આગમન અટકાએ નાક કહે એમાં કઈ દોષ નથી, એ તે નિર્દોષ કથન જ ગણી શકાય.
શંકા–આવશ્યકમાં અનુપાત અમાન આ૫ માની અપેક્ષાએ કાલે દ્રવ્યાવશ્યક કહે, એમાં અમને કંઈ વાંધો નથી, પરંતુ રત્રકારે જે શિક્ષિત આદિ શ્રતગુણોનું વર્ણન કર્યું છે. તે વર્ણન કરવાની અહીં શી અવશ્યકતા હતી? તે શ્રતગુણકથન તે વ્યર્થ જ લાગે છે, કારણ કે આ શતગુણ કથન વડે આગમની અપેક્ષાએ દ્રવ્યાવશ્યકની સિદ્ધિમાં કોઈ સંગત દેખાતી નથી.
ઉત્તર–આ પ્રકારને આ પણ સંગત લાગતું નથી, કાણ કે સૂત્રકાર આ થતગુણ વર્ણન વડે એ સૂચિત કરવા માંગે છે કે આ પ્રકારે નિદેવરૂપે પણ શાસ્ત્રનું ૬ચ્ચારણ કરનાર સાધુ કે જે તેમાં અનુપમુક જ રહેલો છે, તેનું તે દ્રવ્ય ત
