________________
ત્યારે પણ (એટલે ૧૮૬૩ માં) શ્રાવકે કહેતા હતા કે ૧૮૨૧ નું
લખત રાજ્યને કાયમને માટે બંધનકર્તા છે. ૨૪. કર કોણે ઉઘરાવે તે સવાલ કર્નલ કીટીંજ પરિશિષ્ટ “સી” ના નીચે જણાવેલ પારેગ્રાફ ૧૪ અને ૧૫ માં ચર્ચે છે.
૧૪–પક્ષકારોને એક બીજા સાથે વિચિત્ર સંબંધ ધ્યાનમાં રાખી અને એક તરફ પાલીતાણાના રાજાની રાજ્યકારી સ્થીતિ અને બીજી બાજુ એક મોટી વગવાળી કેમની ધાર્મિક લાગણી લક્ષમાં લઈ હું નીચેનો ઠરાવ
૧૫-યાત્રાવેરો ઉઘરાવવાનું શ્રાવકો પાસે રહેશે, પણ પાલીતાણાના ઠાકોર સાહેબને આપવાની રકમ દર દસ વર્ષે ફેરવી શકાશે.” ૨૫ કલ કીટીજના ૧૫ પારેગ્રાફના સંબંધમાં ખુલાસો કરવાનો કે
કનલ કીટીંજ જેને યાત્રાવેરો ઉઘરાવવાનું કહે છે, તેનો થતા અમલ પ્રમાણે અર્થ–કરની જે રૂ. ૧૫૦૦૦) ની રકમ નકકી થઈ હતી તે એકઠી કરવાને ઉઘરાણું કરવાનું થાય છે. શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢી તરફથી કેટલેક નામે ઉઘરાણું થાય છે તે પૈકીને આ યાત્રાવેરે એક છે. તેઓ સાથેની તે પેઢી તરફથી અપાયેલ પહોંચ (પરિશિષ્ટ “આઇ”) માં જણાવવામાં આવ્યું છે. તે ઉપરથી જેવાશે કે યાત્રાવેરાને તેઓ “રખોપું” કહે છે, અને ઉઘરાણાને તેઓ “ પાની ટીપ” તરીકે વર્ણવે છે. તેઓ સરકાર તરફથી માન્ય રહેલ અને મંજુર થયેલ રાજા તરીકે લેવાતો યાત્રાવેરો” શબ્દ ભવિષ્યને પુરાવો ઉભું કરવાની ઈચ્છાથી ઈરાદાપૂર્વક વાપરતા નથી. તે ( રખોપાની ટેપ ) ખાતાના જે જે નામે ઉઘરાણું કરવામાં આવે છે તે પૈકીનું એક ખાતું છે. તેનો કાંઈ મુકરર દર લેવાતા નથી, પણ જુદા જુદા ભરનારા જેટલું આપવા લલચાવી શકાય તેટલું લેવાય છે. જો કે પેઢીના નેકર તરફથી જુદે જુદે ખાતે જેટલું મેળવી શકાય તેટલું લેવા પ્રયત્ન થાય છે. પેઢી મુકરર કરેલી રકમ એકઠી કરી શકે છે, બલકે વધારે રહે છે. અલબત્ જ્યારે મોટલે રકમ નકકી કરવામાં આવી હોય ત્યારે તે કોણ આપે છે તે રાજ્યને જોવાનું નથી. આથી જણાશે કે કર્નલ કટીંજે
[ ૧૭ ]
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
