________________
પ્રમાણે નહીં કરવામાં આવે તે તેમાંથી કંઈ ભયંકર પરીણામ નિપજશે. આપ એક રાજકીય ખાતાના અધિકારી તરીકે સારી રીતે કલ્પી શકો કે તેમની આસપાસ રહેતા રાજ્યદ્રોહી મનુષ્યોએ મી. મેલવીલના શબ્દો એ સરકારની મરજી છે, તેવું તેમના મન ઉપર ઠસાવેલું હોવું જોઈએ. મારા પિતાશ્રીની ચાલુ રહેલ નાદુરસ્ત-તબીયતથી સ્થીતિનું સ્વરૂપ ઘણું વધી ગયું. જુઓ તા. ૯-૨-૧૮૮૭ ના નં. ૧૨૮૬ થી ખતમ થતો રાજકીય ખાતાને પત્ર વ્યવહાર, અને તેમાં ખાસ કરીને મારા પિતાશ્રીનો તા. ૧૦-૨–૧૮૮૬ ને ખાનગી કાગળ, અને તા. ૧૭–૩–૧૮૮૬ ના
સરકારનાં ઠ. નં. ૧૬૦૧ સુધી ચાલેલ પત્ર વ્યવહાર. ૨૦. ચાલીશ વર્ષની મુદત અને ગોઠવણમાં કાંઈપણ ફેરફાર કરવાના
ઠરાવમાં સરકારના ઉપર હાથની કલમ અસાધારણ છે. દેખીતી રીતે આગળના પારેગ્રાફમાં જણાવેલ મગજન સ્થીતિનું પરીણામ છે. આ મુદ્દાનું બહુ વિવેચન કરવાની જરૂર નથી. એટલું કહેવું બસ છે કે કેઈપણ રાજા તેમની રાજ્ય ધોનીની જાત્રાએ આવતા યાત્રાળુઓનું પ્રતિનીધિત્વ ધરાવતી કમીટીની સાથેના સમાધાનમાં ત્રીજા પક્ષને–એટલે સરકારને આવી ઘરગથુ બાબતમાં છેવટનો નિશ્ચય કરનાર પક્ષ તરીકે સ્વીકાર કરવાની કલમ દાખલ કરવાને કબુલ નહીં થાય. આગળના દાખલા જોતાં કદીપણ ૪૦ વર્ષની મુદત હદ બહારની વધારે છે. કર્નલ કીટીજના રીપોર્ટ (પરિશિષ્ટ “સી” અને “ડી”) કે જેની ઉપર અત્યારસુધી સરકારે પોતાની પદ્ધતિ રાખી છે તેની ઉપરથી જણાશે કે સને ૧૯૨૧ માં કેપ્ટન બાવેલે કરારની મુદત ૧૦ વર્ષનો નકકી કરી હતી અને ૧૮૬૩ માં કર્નલ કીટી જે તે પ્રમાણે કર્યું, અને તે બને વખતે ફેરફારને અવકાશ રાખ્યું હતું. કર્નલ કીટ જે પહેલા બે વર્ષના કામકાજ પછી ફેરફાર થઈ શકે તેવી કલમ રાખેલ હતી. આવી હકીક્ત જેમાં ૪૦ વર્ષ જેવી લાંબી મુદત કબુલ રાખવાનું મારા પિતાશ્રીને શું કારણ હતું તે સમજી શકાતું નથી. ફક્ત અંદગી પર્યત સંબંધના નિયમ ઉપરથી આ છંદ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
