________________
અને કેટલાક જેને વચ્ચે થયેલા સને ૧૯પ૧ ના કરારને આધાર લેવામાં આવ્યું છે. અહીં જણાવવાની જરૂર છે કે કર્નલ કીટીંજ સન્મુખની તપાસ દરમ્યાન ૧૮૬૩ માં આ દલીલે કરવામાં આવી હતી અને તે સંગીન ન હોવાને તેણે નિર્ણય આપ્યો હતે. | દરબારને આ કર લેવાને હક્ક છે અને કર્નલ વેકરનું સેટલમેન્ટ કે જે કાઠીયાવાડમાં રાજદ્વારી હક્કો અને ચાલતા આવેલા રીવાજનું મંડાણ છે તે પૂર્વે તેમને લેવાને હકક હતા એમ કર્નલ કીટીંજે ઠરાવ્યું છે. તેણે ઠરાવ્યું હતું કે “યાત્રાળુઓ ઉપર કંઈક પણ કર લેવાને દાવો દેશી રાજ્ય કરતા આવ્યા છે; આ યાત્રાળએના રક્ષણની જોખમદારી તેમની સંખ્યા વધવા સાથે વધે છે, અને એક વખત કર નાંખવાને હક સ્વીકારાય તે પછી મહેસુલ યાત્રાળુઓની સંખ્યાના પ્રમાણમાં રહે તે વ્યાજબી થઈ પડશે.
દરેક યાત્રાળુ રૂ. ૨) ને કર આપે તે આધારે શરૂમાં વાલીક કરની રકમ રૂ. ૧૦૦૦૦ ના તેણે ઠરાવી અને પાલીતાણાની જૈન વસ્તીએ-યાત્રાળુઓ દર યાત્રાએ આપવાના રૂા.૨) ને બદલે વર્ષે રૂા. ૫) આપવા એમ નકકી કર્યું. કર્નલ કીટીંજના આ નિર્ણયને મુંબઈ સરકારે બહાલી આપી અને તે સરકારે એક કરતાં વધારે વખત તપાસીને તેને ફરી ન ઉથલાવવાને નં. ૧૦૫૬ તા. ૭ મી માર્ચ ૧૮૮૧ ને ઠરાવ કર્યો અને તે પછી ૧૮૮૧ ની તા. ૧૭ મી ઓકટોબરના ઠરાવમાં તેજ વાત કરીને કહી અને કઈ પણ ચોક્કસ મુદતમાં કેટલા યાત્રાળુઓ યાત્રાએ આવે તે અડસટ કાઢવાનું મુશકેલ હોવાથી કર્નલ કીટીંજે કરાવેલા માથાવેરા અનુસાર તે વેર લેવા ઠાકોરસાહેબને રજા આપવામાં આવી. તેથી દરબારના રાજકર્તા તરીકેના હક્કો ઉપર કશી અસર થઈ નહીં, કારણકે સંભવીત તકરાર કમી કરવા મુંબઈ સરકારે ઠાકોર સાહેબને એવી સલાહ આપી કે તેમણે એજન્સીએ સ્થાપેલા પણ જેને પગાર દરબાર આપે તેવા એક સાધનદ્વારા કર લે. ખોપું એ કર નથી પણ સેવાના બદલારૂપ રકમ છે. એ જેનેને દાવ હેઠે પડે છે; કેમકે કર્નલ કીટીંજના વખતથી આ આખા સવાલને નિર્ણય થઈ ચૂક્યો છે. ' .
(૫૦)
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
