________________
જેન સત્તાને યુગ. ઈ. સ. ૧૧૫૭ (સંવત ૧૨૧૭) માં શ્રી શત્રુંજયનો ઉદ્ધાર કર્યો, તથા મહારાજા કુમારપાળે શ્રી શત્રુંજયનો સંઘ કાઢીને “કુમાર વિહાર મંદિર તથા કુંડ બંધાવ્યો એટલું જ નહિ પણ શત્રુંજય નજીકનાં ૨૪ ગામ દેવપૂજામાં અર્પણ કર્યો.'
કુમારપાળને રાજવિસ્તાર પૂર્વે કરૂ-મથુરા–પાંચાલ અને મગધ સુધી, ઉત્તરે કાશ્મીરના પહાડી પ્રદેશ સુધી, દક્ષિણે લાટમહારાષ્ટ્રથી છેક તિલંગ સુધી અને પશ્ચિમે સૌરાષ્ટ્ર-વાળાક–પંચનદ–સિંધ સુધી ફેલાયે હતો.
કહેવાની જરૂર નથી કે મહારાજા કર્ણદેવસિદ્ધરાજ જયસિંહ તેમજ મહારાજા કુમારપાળના સમયમાં ગુજરાતના રાજતંત્રની લગામ જૈન મંત્રીઓના હાથમાં હતી. તે દરમિયાન તેમણે કાંડાબળે રાજ્ય વધારતા રહીને ઘણુંજ કુશળતાપૂર્વક રાજકારભાર ચલાવ્યો હતે. એટલું જ નહિ પણ દંડનાયક સાજણ (સજજનમંત્રી), મુંજાલ મંત્રી, મંત્રીશ્વર શાંત મહેતા, ઉદયન મંત્રી, નગરશેઠ શ્રી દત્ત, બાહડ મંત્રી વગેરેના હાથથી કરોડોના ખર્ચે થયેલી તીર્થસેવા જગજાહેર છે.
આ રીતે વનરાજ ચાવડાથી છેક કુમારપાળ સુધી ગુજરાતના મહારાજ્યમાં મંત્રી, દંડનાયક, સેનાપતિ, કોષાધ્યક્ષ તથા નગરશેઠ આદિના મુખ્ય મુખ્ય અધિકારો લગભગ જેનોના હાથમાં રહ્યા હતા, જે કે જેનોની આ એકસરખી ચડતી જોઈને બ્રાહ્મણ મુસદ્દીયા અને જેનો વચ્ચે હરીફાઈ થતી, છતાં તેમાં એકધારા ટકી રહીને જૈન મુસદ્દીઓએ રાજ્યની વ્યવસ્થા, ધર્મનું રક્ષણ અને પ્રજાની આબાદી જાળવવામાં સારી કુશળતા બતાવી હતી. તેમ ઈતિહાસ સ્પષ્ટ કહી રહ્યો છે.
કુમારપાળના અંતિમકાળમાં અફઘાનીસ્થાનના સુલતાન શાહબુદ્દાને ઘેરીએ હિંદ ઉપર આક્રમણ શરૂ કર્યા હતાં. જેમાં
૧ કુમારપાળે આ પ્રસંગે બંધાવેલ મંદિર તથા ટુંક અત્યારે પણ વિદ્યમાન છે.
૨ વધારે માટે જુઓ શત્રુંજય પ્રકાશ”—પૂર્વાર્ધ.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
