________________
आगम
(४५)
"अनुयोगद्वार"- चूलिकासूत्र-२ (मूलं+वृत्ति:)
........... मूलं [११-१३] / गाथा [१...] ...... पूज्य आगमोद्धारकश्री संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४५चूलिकासूत्र २]अनुयोगद्वार मूलं एवं हरिभद्रसूरिजीरचिता वृत्ति:
|
S
आवश्यक
प्रत सूत्रांक [११-१३] गाथा
॥८॥
श्रीजनु स्थापना अतदाफारवती चासद्भावस्थापनेति, उक्तं च-"अक्खे बराडए वा कडे पोत्ये व चित्तकम्मे वा । सम्भावमसम्भावं ठवणाकार्य हारतवियाणाहि ॥ १॥ लेप्पगहत्थी हस्थित्ति एस सम्भाविया भवे ठवणा | होइ असम्भावे पुण हत्यित्ति निराकिती अक्खो ॥ २ ॥' आव-द
| श्यकमिति क्रियाक्रियावतोरभेदाचद्वानत्र गृह्यते, स्थापना स्थाप्यते-स्थापना क्रियते 'सेत' मित्यादि, तदेतत्स्थापनाऽऽवश्यक । साम्प्रतं | नामस्थापनयोरमेवाशकापोहायद सूत्र 'नामठवणाण' मित्यादि, (११-१५ ) का प्रतिविशेषो नामस्थापनयोरिति समासार्थः । आक्षेपपरिहारलक्षणो विस्तरार्थस्त्वयं-भावरहितम्मि दब्वे णामढवणाओ दोवि अविसिट्ठा । इतरेतरं पडुचा किह व विसेसो भवे तासि ॥१॥ कालकंतोऽत्थ विसेसो णाम ता धरति जाव तं दव्वं । ठवणा दुहा य इतरा यावकहा इत्तरा इणमो ॥ २॥ इह जो ठवणिंदकओ अक्खो सो पुण ठविग्जए राया । एवित्तर आवकहा कलसादी जा बिमाणेमु ॥ ३॥ अहव विसेसो भण्णति अभिधाणं वत्थुणो णिरागारं । ठवणाओ आगारो सोषि य गामस्स णिरवेक्खो ॥ ४ ।' से किंत' मित्यादि, (१२-१४ ) तत्र द्रवति-गच्छति तास्वान् पर्यायानिति द्रव्य, द्रव्यं च* तदावश्यकं च द्रव्यावश्यक, भावावश्यककारणमित्यर्थः, द्रव्यलक्षणं चेदं- 'भूतस्य भाविनो वा भावस्य हि कारणं तु यल्लोके । तद्रव्यं | तत्त्वज्ञः संचतनाचेतन कार्यतम् ॥.१ ॥ इह चावश्यकशब्देन प्रशस्तभावाधिष्ठिता देहादय एवोच्यते, तद्विकलास्तु त एव द्रव्यावश्यकमिति,
उक्तं च-"देहागमकिरियाओ दवावासं भणंति सब्वण्णू । भावाभावत्तणओ दवाजिवं भावरहितं वा ॥१॥' विवक्षया विवक्षितभाव४. रहित एव देहो गृखते, जावो न सामान्यतो, भावशून्यत्त्वानुपपत्तेरलं प्रसङ्गेन, प्रकृतं प्रस्तुमः, द्रव्यावश्यकं द्विविध प्रज्ञप्त, तथथा-आगमत:-18 & आगममाश्रित्य नोआगमतश्च, नोशब्दार्थ यथाऽवसरमेव वक्ष्यामः, चशब्दो द्वयोरपि तुल्यपक्षतोद्भावनायौँ । 'से किं त' मित्यादि
(१३-१४) आगमतो द्रव्यावश्यक 'जस्स ण' मित्यादि, यस्य कस्यचित् 'ण' मिति वाक्यालङ्कारे आवश्यकमित्येतत्पर्य, इह चाधिकृत
दीप
454
अनुक्रम [१२-१४]
6. आवश्यकस्य द्रव्य-निक्षेप अधिकार:
~145