________________
आगम
(४०)
[भाग-5] "आवश्यक"- मूलसूत्र-१ (नियुक्ति:+वृत्ति:) ३ अध्ययनं -1, नियुक्ति: [७८२-७८३], वि०भा०गाथा [२३०९-२३१२], भाष्यं [१२६], मूलं -/गाथा-] पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनियुक्ति: एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्ति:
प्रत सूत्रांक
चिरन्तनघटवत् , अथ कृतस्यापि करणक्रिया तर्हि कृतत्वाविशेषादाकालमपरिसमाप्तिः, आह च-"जस्सेह कजमाणं है कति तेणेह विजमाणस्स । करणकिरिया पवना, तथा च बहुदोसआवत्ती ॥१॥ कयमिहन कन्जमाण, सम्भावातो11 चिरंतणघडोब । अहवा कयपि कीरइ, कीरउ निचं न य समत्ती ॥२॥" (विशेषा. २३०९-१०) अपिच-कृतमिति करणकिययोचीणमुच्यते, ततो यदि कृतं ततः क्रियमाणत्वायोगः, करणक्रियोत्तीर्णतया करणक्रियाया वैकल्याद्, अन्यच्च-कृतमिति वदता कप्रत्ययस्यातीते काले निर्वतितमिति प्रतिपन्नम् , अथ च क्रियमाणं पूर्वमभूतं सम्पति भवदुपलभ्यते ततः प्रत्ययस्यायोगः, इतश्चायोगो-घटादीनां कर्तुमारब्धानां द्राधीयसा कालेन परिनिष्पन्नतयोपलब्धेः क्रिया-16 प्रथमसमय एव करणक्रियोत्तीर्णत्वायोगात् , तथाहि-नारंभक्रियाप्रथमसमय एव घटादयः परिनिष्पन्नाः समुपलभ्यन्ते,
नापि शिवकाद्यद्धायां, किन्तु विवक्षिते कियाचरमसमये इति, तथा चोकम्-"किरियावेफ चिय पुषमभूयं च दीसए होते।। हदीसइ दीहो यजओ किरियाकालो घडाईणं ॥१॥नारंभेच्चिय दीसइ न सिवादद्धाए दीसइ तदंते। तो नहि किरियाकाले कज्ज
जुनं तदन्तमि ॥२॥"(विशेषा. २३११-२) एवं स्वमतं युक्तिभिरुपस्थायैवमेव मरूपणां चकार, स चेत्थं प्ररूपयन स्वगच्छस्थविररिदमुक्तः हे आचार्य ! क्रियमाणं कृतमित्यादि भगवदचनमवितथमेव, प्रत्यक्षविरुद्धत्वायोगात् , तथाहि-क्रियमाणं नाम कियाविष्टमुच्यते, तद्यदि क्रियमाणं न कृतमित्यभ्युपगमस्तर्हि क्रियावैफल्यप्रसक्तिः, कार्योत्पादनार्थं हि क्रिया, प्रथमक्षणभाविन्या च क्रियया कार्य नोत्पादितं क्रियमाणस्य कृतत्वानभ्युपगमात्, तद्यदि प्रथमे क्रियाक्षणे कार्य नोत्पर्य तत उत्तरेष्वपि क्रियाक्षणेषु तस्योत्पत्तिमा भूत्, को हि तासामुत्तरासां कियाणामात्मनि रूपविशेषो येन प्रथमया
cc
दीप
अनुक्रम
KARAN MANTRA
~228
