________________
आगम
(४०)
प्रत सूत्रांक
[-]
दीप
अनुक्रम
H
[भाग-5] “आवश्यक”- मूलसूत्र - १ (निर्युक्तिः + वृत्ति:) ३
अध्ययनं [-], निर्युक्तिः [ ७८२-७८३], वि०भा० गाथा [२३०९-२३१२] भाष्यं [ १२६ ], मूलं [ / गाथा-] पूज्य आगमोद्धारकश्री संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनिर्युक्तिः एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्तिः
॥ ४०३॥
श्रीजाक नमेत्यादितं ताभिरुत्पाद्यते ?, ततः सर्वदा कार्यालययोगतः क्रियावैफल्यग्रसक्तिः अथ च टस कार्यस्योत्पत्तिः क्विचिते श्यक मल- 2 क्रियस्वरमसमये घटादेर्दर्शनात् ततः प्रथमसमयेऽपि किञ्चिदुत्पन्नमिति प्रतिपत्तव्यं, यच्चोत्पन्नं तन्नोत्तरक्रियामिरुत्पाद्यते, य० वृत्तौ निष्पन्नस्योत्पाद्यत्वायोगाद्, अन्यथा सर्वासामप्युत्तरक्रियाणां तत्रत्र क्षय इति कार्यायोगः, ततो यत् यस्मिन् समये कार्य उपोद्घाते कर्तुमारब्धं तत्तस्मिन् समये परिनिष्ठामियतीति न क्रियमाणं कृतमित्यादिभगवद्वचनं प्रत्यक्षविरुद्धं, यदप्युक्तम् 'अन्यच्च यदि क्रियमाणं कृतमित्यभ्युपगम इत्यादि ' तदप्यसम्यक् कृतस्य सतः करणक्रियानभ्युपगमाद, न खलु वयं करणक्रियोत्तीर्ण सन्तं क्रियमाणत्वेनाभ्युपगच्छामः, किन्तु यत् यस्मिन् समये कर्त्तुमारभ्यते तत्तस्मिन्नेव समये तद्योग्यक्रियायोगतः परिनिष्पत्तिमुपैतीत्येतद्वदासः तथा च कुतोऽनुमान विरुद्धत्वादिदोषासङ्गः १ एतेन यदयुक्तम्- 'अपि च कृतमिति | ( कृतमित्यादि तत्र ) करणक्रियोत्तीर्णस्य सतः क्रियमाणत्वानभ्युपगमात्, अन्यथा तुभ्रयमप्यविरुद्धं, पूर्वसमये असतः कर्त्तुमारभ्यमाणत्वात् क्रियमाणत्वं तस्मिन्नेव च समये परिनिष्ठामभ्युपगतमतः कृतत्वमिति यच्चोत्तम्- 'अन्यच कृतमिति वदतेत्यादि, तदप्यसमीचीनं, कृतं हि नाम करणक्रियोत्तीर्ण, यच्च यस्मिन् समये क्रियमाणं तत्तस्मिन्नेव समये करणक्रियाया उत्तीर्ण, भूयः करणक्रियानपेक्षणात् न च चिरकालनिर्वर्त्तितमेव कृतमुच्यते, भूतमात्रे कप्रत्यय विधानात् सा च भूतमात्रता क्रियमाणेऽपि करणक्रियोत्तीर्णत्वेनाविशिष्टेति न कप्रत्ययासम्भवः, यदप्यवादीत् 'इतश्चायोगो-घटादीनां कर्त्तुमारब्धानामित्यादि' तदपि विविडजडिमावबोधकं, यतः -- प्रतिसमयमन्यदन्यद्विलक्षणं कार्यं तत्तत्सामग्रीवचादुपजायते, तथाऽध्यक्षतो दर्शनात् यच्च यस्मिन् समये कर्त्तुमारभ्यते तत्तस्मिन्नेव समये निष्ठामुपगच्छति, यश्च दीर्घः क्रियाकालो दृश्यते स प्रति
For Pevato & Personal Use Only
~ 229~
जमालिमतखण्डनं
॥४०३ ॥
