________________
आगम
(४०)
[भाग-5] "आवश्यक'- मूलसूत्र-१ (नियुक्ति:+वृत्ति:) ३ अध्ययनं -], नियुक्ति: [७५८], विभा गाथा [२२५६], भाष्यं [१३७...], मूलं [-/गाथा-] पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनियुक्ति: एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्ति:
PUN
दृष्टान्तः
प्रत सूत्रांक
श्रीआव- वदति यथा प्रस्थकं तक्ष्णोमि प्रस्थकमुत्किरामि प्रस्थक क्षणीकरोमि, एवं तावद् द्रष्टव्यं यावन्नामास्तिः प्रस्थकोह।
नवद्वारे श्यक मल- भवति, तदेवं नैगमनयाभिप्रायेण यो नामाङ्कितः प्रस्थको यावञ्च यदपि प्रस्थकनिमित्तं काष्ठं तत् सर्व प्रस्थकः, तब प्रस्थकय. वृत्तीनामाङ्कितं प्रस्थकं वदन् विशुद्धो नैगम उच्यते, शेषस्त्वविशुद्धः, एवमेव व्यवहारोऽपि द्रष्टव्यः, तस्यापि लोकसंव्यवहार-2 उपोद्घाते तापरतया नैगमवद्वैचित्र्यात् , सङ्घहनयवादी पुनराह-यो धान्यपरिमाणाय धान्यभृतः प्रस्थको वर्तते स एव प्रस्थकशब्द
वाच्यो मानविशेषो, न शेषः, धान्यपरिमाणव्यापाररहितत्वात् , प्रस्थकशब्दो हि परिमाणविशेषकरणच्यापृतकाष्ठमयवस्तुवि-11 ॥३७८॥
शेषवाची, ततो यदैव धान्यपरिमाणकरणाय व्याप्रियते तदैव प्रस्थकशब्दवाच्यो, न शेषायस्थायामिति, उपचारस्वता-1 त्त्विक इति न वस्तुविचारणायां तदवसरः, एष च सङ्ग्रहनयः सामान्यग्राही, ततो ये केचन जगति धान्यपरिमाणकरणाय व्याप्रियन्ते प्रस्थकास्ते सर्वेऽपि प्रस्थकत्वादेक एव प्रस्थक इति प्रतिपन्नः, ऋजुसूत्रस्तु अतीतस्य विनष्टत्वादनागतस्य चालब्धामलाभत्वात् परकीयस्य चावस्तुत्वात् य एवात्मीयो वर्तमानकाले धान्यपरिमाणाय व्याप्रियेत स एव प्रस्थको, नातीतो नानागतः परकीयो वेति मन्यते, तथा यत्वेन प्रस्थकेन परिमितं धान्यं तदपि प्रस्थक इत्याह, प्रस्थकोऽयमिति लोके व्यवहारनयदर्शनात्, प्रयाणां तु शब्दनयानां मतमिदं-या प्रस्थकशब्दवाच्यार्थपरिज्ञानवान् स तत्त्वतःप्रस्थको नाम न काष्ठ-15 मयः, काऽत्र तेषां युक्तिरिति चेत् प्रस्थकादिकं हि नाम मानं,मानं च प्रमाणं, प्रमाण च तदभिधीयते येन वस्तु परिच्छिद्यते, प्रमीयते-परिच्छिद्यते वस्त्वनेनेति प्रमाणमिति व्युत्पत्तेः, परिच्छेदश्च ज्ञानधर्मः, ज्ञानं च जीवादनन्यत्, ततः स कथं परिच्छेदो जीवं मुक्त्वाऽन्यत्राचेतने मूर्चे काष्ठमये प्रस्थ के वर्चेत !, प्रमाणयन्ति च-विवादास्पदीभूतं काष्ठमयं प्रस्थकादि
दीप
अनुक्रम
CSC
॥३७८
~179~
