________________
आगम
(४०)
[भाग-5] "आवश्यक'- मूलसूत्र-१ (नियुक्ति:+वृत्ति:) ३ अध्ययनं -1, नियुक्ति: [७५८], वि भान्गाथा [२२४०], भाष्यं [१३७...], मूलं [-/गाथा-] पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधिता मुनि दीपरत्नसागरेण संकलिता आगमसूत्र [४०] मूलसूत्र [१] आवश्यकनियुक्ति: एवं मलयगिरिसूरिरचिता वृत्ति:
प्रत सूत्रांक
%
श्रीआव-11व घडकुडवच्चाण किमणिहो । ॥१॥(वि. २२४० ) तस्मान्नैकार्थवाचिनः रायध्वनय इति । उक्तः समभिरूढः, समभिरूश्यक मल- इदानीमेवंभूतमाह
देवभूती य. वृत्ती
बंजणअस्थतदुभए एवंम्ओ विसेसेइ ।। ७५८॥ उपोद्घाते व्यज्यते अनेन व्यनक्कीति व्यञ्जनं-शब्दः अर्थस्तु तगोचरः तच्च तत् उभयं च तदुभयं-शब्दार्थलक्षणमेवंभूतो
नयो विशेषयति । इदमत्र हृदयम्-शब्दमर्थेन विशेषयति अर्थ च शब्देन, तथा चाह भाष्यकृत्-"वंजणमत्येणऽत्थर ॥३७७॥
च वंजणेणोभयं विसेसेइ । जह घडसई चेट्ठावया तहा तंपि तेणेव ॥१॥" (वि.२२५२) अस्या गाथाया लेशतो व्याख्या- व्यञ्जन-शब्दमर्थेन विशेषयति, अर्थवशात् नैयत्ये व्यवस्थापयतीत्यर्थः, यथा स एव तत्त्वतो घटशब्दो यश्चेष्टावन्तमर्थ । प्रतिनियतं व्यवस्थापयतीति भावः, यथा वा घटशब्दवाच्यत्वेन प्रसिद्धा चेष्टा सा घटनात घट इति व्युत्पत्त्यर्थपरिभाव-12
नाबलाद् योपिदादिमस्तकारूढस्य घटस्य जलाहरणादिक्रियारूपा द्रष्टव्या, न तु स्थानभरणक्रियारूपा, एवमुभयं-शब्दे*नार्थमर्थेन शब्दं विशेषयति, अत्रैव चोदाहरणमाह-'जह घडसमित्यादि, यथा घटशब्दं चेष्टावताऽर्थेन निय-13 मयति, स एव तत्त्वतो घटशब्दो यश्चेष्टावन्तमर्थ प्रतिपादयति, तथा तमप्यर्थ तेनैव-शब्देन नियमयति, यथा घटशब्दवाच्या चेष्टा घटनात् घट इति व्युसत्तिवलेन योषिदादिमस्तकादिरूढस्य घटस्य जलाहरणक्रियारूपा द्रष्टव्येति ।।
॥३७७॥ एवं चैष व्युत्पत्तिनिमित्तास्तित्वभूषितमेव तात्त्विकं शब्दममिलषन् य एव पञ्चेन्द्रियत्रिविधवलादिरूपान् दशविधान || प्राणान् धारयति स एव नारकादिरूपः सांसारिका प्राणी जीवशब्दवाच्यो, न सिद्धः, तत्रोक्तस्वरूपप्राणधारणलक्षण
दीप
%
अनुक्रम
Fire
Forsan
~177
