________________
आगम (४०)
[भाग-२९] "आवश्यक"- मूलसूत्र-१/२ (मूलं+नियुक्ति:+वृत्ति:)
अध्ययन [-1, मूलं [१/गाथा-], नियुक्ति: [९४२], भाष्यं [१५१...]
प्रत सूत्रांक
तेण भण्णइ-'तुझ पिया मज्झ पिउणो धारेइ अणूणयं सयसहस्सं । जइ सुयपुर्व दिजउ अह ण सुर्य खोरगं देहि ॥१॥ दिजिओ, सिद्धपुत्तस्स उप्पत्तियत्ति गाथात्रयार्थः । उक्कौत्पत्तिकी, अधुना वैनयिक्या लक्षणं प्रतिपादयन्नाह
भरनित्थरणसमत्था तिवग्गसुत्तत्थगहिअपेआला । उभओ लोगफलवई विणयसमुत्था हवइ बुद्धी ।। ९४३॥ | व्याख्या-इहातिगुरु कार्य दुर्निवहत्वादर इव भरः, तन्निस्तरणे समर्था भरनिस्तरणसमर्था, त्रयो वर्गाः त्रिवर्गमिति लोकरूढेधर्मार्थकामाः, तदर्जनपरोपायप्रतिपादननिबन्धनं सूत्रं तदन्वाख्यानं तदर्थः पेयालं-प्रमाण सारः, त्रिवर्गसूत्रार्थयोहीतं प्रमाण सारो यया सा तथाविधा, अथवा त्रिवर्ग: त्रैलोक्यम् ॥ आह-नन्द्यध्ययनेऽश्रुतनिस्ताऽऽभिनिबोधिकाधिकारे औत्पत्तिक्यादिबुद्धिचतुष्टयोपन्यासः, त्रिवर्गसूत्रार्थगृहीतसारत्वे च सत्य श्रुतनिःसृतत्वमुक्त विरुध्यत इति,81 न हि श्रुताभ्यासमन्तरेण त्रिवर्गसूत्रार्थगृहीतसारत्वं सम्भवति, अत्रोच्यते, इह प्रायोवृत्तिमङ्गीकृत्या श्रुतनिसृतत्वमुक्तम् । अतः स्वल्पश्रुतनिसृतभावेऽप्यदोष इति । 'उभयलोकफलवती' ऐहिकामुष्किकफलवती 'विनयसमुत्था' विनयोद्भवा भवति बुद्धिरिति गाथार्थः ॥ अस्या एव विनेयजनानुग्रहार्थमुदाहरणैः स्वरूपमुपदर्शयन्नाह
निमित्ते १ अत्थसत्थे २ अलेहे ३ गणिए अ४ कूव ५ अस्से अ६।
गद्दह ७ लक्खण ८ गंठी ९ अगए १० गणिआ य रहिओ अ११॥९४४ ॥ सीआ साडी दीहं च तणं अवसव्वयं च कुंचस्स १२।निव्वोदए अ१३ गोणे घोडगपडणं च रुक्खाओ१४॥९४५॥
तेन भण्यते-'तव पिता मम पितुर्धारषत्यनूनं शतसहसम् । यदि श्रुतपूर्व ददास्वध न श्रुतपूर्व खोरकं दवातु ॥ १॥ जितः, सिद्धपुत्रस्योत्पत्तिकीति ॥
अनुक्रम
पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधित: मुनि दीपरत्नसागरेण संकलित..आगमसूत्र-[४०] मूलसूत्र-[०१] आवश्यक मूलं एवं हरिभद्रसूरिरचिता वृत्ति: वैनयिकीबुद्धिः विषयक विविध-दृष्टांता:
~406~