Page Text
________________
સત્કૃત સાહિત્ય કા વિકાસ
૩૫
ઉનકે કર્તા કે કાવ્ય-કલા-કુશલ હેાને કા પ્રમાણુ મિલતા હૈ. ઇસકે પશ્ચાત્ લગાતાર કવિયેમાં કા જન્મ હેાતા રહા. બાદ કે કવિયેાં મેં કાલિદાસ (પાંચવી શતાબ્દિ ) કે રઘુવ`શ ઔર કુમારસંભવ, ભારવિ (૬ઠી શતાબ્દિ) કા કિરાતાર્જુનીય, દડી (૬ઠી શતાબ્દિ) કા દશકુમારચરિત, સુખ (વી શતાબ્દિ) કા વાસવદત્તા, ખાણુ (વી. શતાબ્દિ) કે કાદંબરી ઔર હરિત, સંભવતઃ ભતૃહિર (ડ્વી શતાબ્દિ) કા ભટ્ટિ–કાવ્ય, કવિરાજ (૮૦૦ ધ્રુસ્વી)કા રાધવ-પાંડવીય– કાવ્ય, રત્નાકર (વીં શતાબ્દિ) કા હરવિજય-કાવ્ય, કાલિદાસ દ્વિતીય કે નલેાય ઔર સેતુખવ નામ કે પ્રાકૃત-કાવ્ય, માધ (૧૦વી` શતાબ્દિ) કા શિશુપાલ–વધ, પદ્મગુપ્ત (૧૦૦૦ ઈ) કા નવસાહસાંક-ચરિત ઔર શ્રીહ (૧૨વી” શતાબ્દિ) કા નૈષધીય ચરિત વિશેષ ઉલ્લેખનીય હૈ. ઇન સબકા અધ્યયન ક્રમશઃ કરને કે પશ્ચાત્ કાવ્ય કે વિકાસ કા હ્રદય પર અચ્છા ચિત્ર ખિચ જાતા હૈ. શ્વનમેં સે રઘુવ'શ, કુમારસભવ, ભટ્ટિ-કાવ્ય, કિરાતાર્જુનીય, શિશુપાલ–વધ આર નૈષધીય ચિરત કે મહાકાવ્ય કહા જાતા હૈ.
ઇન કાવ્યેાં કે અતિરિક્ત કુષ્ટ ઉત્તમ જૈન-કાવ્ય ભી બને, જિનમે ચંદ્રપ્રભ–ચરિત, ધર્મશર્માભ્યુદય, દ્રિસધાનકાવ્ય, જીવધર–ચપૂ ઔર યશસ્તિલક-ચપૂ વિશેષ મહત્ત્વશાલી હૈ.
×
+
X
સરસ વન કે ગ્રંથ
કાવ્ય. મે' કેવલ વ્યક્તિયાં કે ચરિત્ર કા હી ચિત્રણ કરના હાતા હૈ, જિસસે પ્રકૃતિ કે રસ કા યથા આરવાદન કરના ઉનમેં કઠિન હૈ. અતઃ સ વિષય કે લિયે કવિયાં ને પૃથક્ હી સાહિત્ય અના ડાલા. ઇન ગ્રંથ મે' કાલિદાસ કે મેઘદૂત (૧૧૫ ક્ષેાક) ઔર ઋતુસંહાર (૧૫૩ ક્ષેાક), ઘટકર્પર કવિ કા ગ્રંથ (૨૧ શ્લેાક), ભર્તૃહરિ (વી શતાબ્દિ) કે શતકત્રય, કાલિદાસ દ્વિતીય કા શૃંગાર—તિલક (૨૩ ક્ષેાક), અમરુ કવિ કા અમરુ-શતક (૧૦૦ શ્લાક), હાલ કવિ (૧૦વી શતાબ્દિ) કા સપ્તશતક પ્રાકૃત, બિલ્હણ (૧૧વી શતાબ્દિ) કી ચૌરપ ચાશિકા ઔર જયદેવ કવિ (૧રવી શતાબ્દિ) કા ગીતગાવિદ કાવ્ય વિશેષ સુંદર હૈં. ઈન સભી મેં ભિન્ન-ભિન્ન વિષયેમાં કા તના સુંદર વર્ણન હૈ કિ પઢતે-પઢતે હૃદય તન્મય હૈ। જાતા હૈ.
X
X
×
*
નાટક
પિ ઋગ્વેદ કે સરમા ઔર પાણિસ, યમ ઔર યમી, પુરૂરવા ઔર વ`શી કે ચિત્રાં સે નાટક કા આભાસ મિલતા હૈ, કિંતુ ઇસકા સબસે પ્રથમ આચા` ભાસ હૈ, જિસકે પ્રતિમા અભિષેક આદિ ખીસ-આાઇસ ઉત્તમ-ઉત્તમ નાટક મિલે હૈ, જૈસા કિ પીછે લિખા જા ચૂકા હૈ. મહાભાષ્ય મેં કસ–વધ ઔર લિધ નાટકાં કા ઉલ્લેખ હૈ; કિંતુ ઉનકા કહી ભી પતા નહી" હૈ. કાલિદાસ કૈા આધુનિક નાટક કા આચાય સમઝા જાતા હૈ; ક્યાંકિ એક તે ભાસ કે નાટક અભી અભી મિલે ; દૂસરે ઉસકે સમય સે કાલિદાસ કે સમય મેં ઇતના અધિક અંતર હૈ કિ પૂરા યુગ હી પલટ જાતા હૈ; તીસરે ભાસ કે સમય મેં સંસ્કૃત એલચાલ કી ભાષા થી ઔર કાલિદાસ કૅ સમય મેં કેવલ સાહિત્ય કી હી ભાષા થી. ઇસ સમય કાલિદાસ કે સમય મે` અભિજ્ઞાન શાકુંતલ, વિક્રમેાશીય ઔર્ માલવિકાગ્નિમિત્ર, શૂદ્રક (ઠી શતાબ્દિ) કા મૃચ્છકટિક, હવન (વી શતાબ્દિ) કે રત્નાવલી ઔર નાગાનંદ, ભવભૂતિ (વી` શતાબ્દિ) કે માલતીમાધવ, મહાવીરચિરત ઔર ઉત્તરરામચરિત, વિશાખદત્ત (૮વી શતાબ્દિ) કા મુદ્રારાક્ષસ, ભટ્ટનારાયણ (૮૪૦ ′૦) કા વેણીસંહાર, રાજશેખર (૯૦૦૪૦) કા વિદ્વશાલભજિકા, કપૂરમ જરી, બાલરામાયણ ઔર પ્રચંડ-પાંડવ અથવા આલભાત, ક્ષેમેશ્વર (૧વી શતાબ્દિ) ચંડકૌશિક, દામેાદર મિશ્ર (૧૧વી` શતાબ્દિ) કા હનુમન્ત્રાટક ઔર કૃષ્ણુ મિત્ર (૧૧વી શતાબ્દિ) કા પ્રોાધચંદ્રોદય ઉત્તમ નાટક હૈ. ઇસકે અતિરિક્ત બહુત–સે જૈન નાટક ભી હૈ, જિનકા વન ક્રમબદ્ ન મિલ સકને સે યહાં નહી કિયા ગયા.
×
×
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
*
*
X
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |