Page Text
________________
શુભસંગ્રહ-ભાગ ચોથા
९३-राजा प्रह्लाद का न्याय પ્રાચીનકાલ મેં સ્વયંવર કી પ્રથા થી. જબ કિસી રાજા કી કન્યા વિવાહાચિત અવસ્થા કી હે જાતી થી તબ વહ સ્વયંવર રચાતા થા. સ્વયંવર મેં સભી રાજે આતે થે ઔર લડકી જિસકે પસંદ કર ગલે મેં જયમાલ ડાલ દેતી થી, ઉસકે સાથ ઉસકા ખ્યા હતા થા.
એક સમય એક રાજા કી લડકી કા સ્વયંવર રચાયા ગયા. રાજા પ્રહલાદ કે પુત્ર વિરેચન તથા અગિરા કે પુત્ર સુધન્વા દોને ઉસ સ્વયંવર મેં ગયે. વહાં અનેક બ્રાહ્મણ, રાજ તથા રાજકુમાર ઉપસ્થિત થે, નિશ્ચિત સમય પર ઉસ રાજા કી કન્યા સ્વયંવર-ભવન મેં આયી. રાજકુમારી ને બ્રાહ્મણકુમાર સુધન્વા કે સાથે વિવાહ કરના સ્વીકાર કિયા; ઇસ પર વિરેચન ને ઉસ રાજકુમારી સે કહા-“તુમ કૌનસા ગુણ દેખ કર ઉસ બ્રાહ્મણકુમાર સે વિવાહ કરના ચાહતી હૈ ? વહ નિર્ધન હૈ, ઉસકે યહાં તુહે કષ્ટ હોગા. અચ્છા હોગા કિ તુમ હમારે સાથ સાદી કરે. મેં રાજકુમાર હૂં ઔર ઉસસે શ્રેષ્ઠ . ” યહ સુન કર ઉસને કહા-“ અરછા હોગા, કલ આપ લેગ દોનાં આદમી હમારે મહલ મેં આવું, જો શ્રેષ્ઠ હોગા ઉસીકે સાથ મેં શાદી કરંગી.”
- દૂસરે દિન દોને ઉસકે યહાં પહુંચે. પહલે વિરેચન પહુચે, બાદકો સુધન્વા ભી આયે. રાજકમારી કેશિની ને દોનોં કા અછા આદરમાન કિયા. વિરોચન ને સુધન્વા સે અપને પાસ હી બહેને કે કહા; પરંતુ સુધન્વા ને કહા–“હમ તુમ્હારે પાસ નહીં બેઠેગે, કકિ હમ તુમ સે એક હૈ.”
વિરોચન ને પૂછા–“યહ કેસે ?”
સુધન્વા ને ઉત્તર દિયા–“જબ કભી હમ તુમહારે પિતા કે યહાં જાતે હૈ તો તે અપના આસન છોડ કર ઉઠ જાતે હૈ ઔર પહલે હમ કે બિઠાકર તબ સ્વયં બૈઠતે હૈ.”
વિરેચન ને કહા–“યહ નહીં; કિસી વિદ્વાન કે યહાં ચલ કર પૂછા જાય કિ હમ દેને મેં કૌન શ્રેષ્ઠ હૈ ? ઔર પ્રાણું કી બાજી રહે.”
સુધન્વા ને કહા–“બહુત અચ્છા ! પરંતુ દૂસરે કે પાસ જાને કી કૌન આવશ્યકતા હૈ? ચલો ન તુમ્હારે પિતા મહારાજ પ્રલાદ સે હી પૂછા જાય કિ હમ દોને મેં કૌન શ્રેષ્ઠ હૈ ? જિસકે શ્રેષ્ઠ બતા દેંગે વહી શ્રેષ્ઠ સમઝા જાયેગા.” અંત મેં યહી નિશ્ચય હુઆ કિ પ્રાણ કી બાજી રખ કર મહારાજ પ્રહલાદ સે પૂછી જાય કિ દેને મેં કૌન શ્રેઇ4 હૈ.
યહ નિશ્ચય કર વે ને મહારાજ કે યહાં પહુંચે. મહારાજ ને સુધન્વા કી બડી ખાતિર કર કે ઉનકે આને કા ઉદ્દેશ્ય પૂછી. સુધન્વા ને કહા -
“હે રાજન ! હમમેં ઔર આપકે પુત્ર મેં ઈસ બાત કે લિયે પ્રાણોં કી બાજી લગી હુઈ હૈ કિ હમ દોને મેં કૌન શ્રેષ્ઠ છે. કપયા આપ ઇસ બાત કા ન્યાય કર દે.”
સુધન્વા કી યહ બાત સુન કર મહારાજ પ્રહલાદ બડે ધસંસંકટ મેં પડે. યદિ સત્ય કહતે હું તો એકલૌતે પુત્ર કે પ્રાણે સે હાથ ધોવા પડતા હૈ ઔર યદિ પુત્ર કા મોહ કરતે હૈં તે અસત્ય કા આશ્રય લેના પડતા હૈ. રાજા ઈસી સોચ વિચાર મેં પડે છે. અંત મેં ઉન્હોને નિશ્ચય કિયા કિ ચાહે પુત્ર સે ભલે હી હાથ ના પડે; પર અસત્ય નહીં બેલેંગે. અતએ વે બોલે-“હે પુત્ર વિરોચન ! સુધન્વા કે માં-બાપ દોનોં હી તુમ્હારે માં-બાપ સે શ્રેષ્ઠ હૈ: ઈસ લિયે સુધન્વા તુમસે શ્રેષ્ઠ હૈ.”
રાજા કા યહ ન્યાય સુન કર ચારે ઓર સે “ધન્ય ધન્ય’ કી આવાજ આને લગી, સભી રાજા કે ન્યાય કી પ્રશંસા કરને લગે, સુધનવા ભી બહુત પ્રસન્ન હુઆ-ઉસને કહા-“હે રાજન ! આપકી ન્યાયપ્રિયતા દેખ કર મેં બહુત પ્રસન્ન , આપને પુત્ર કે પ્રાણુ કા મેહ ને કર કે ભી સત્ય કી રક્ષા કી, ઇસલિયે મેં આપકે પુત્ર કે પ્રાણદાન દેતા હૂંફ પર ઉસે કેશિની કે પાસ ચલ કર મેરી શ્રેષ્ઠતા સ્વીકાર કરવી પડેગી. વિરોચન ને પિતા કી આજ્ઞાનુસાર કેશિની કે પાસ ના કર સુધન્વા થી શ્રેષ્ઠતા કા સ્વીકાર કર લિયા.
પ્રાચીનકાલ મેં રાજા એસે ન્યાયી હોતે થે કિ એકલૌતે પુત્ર કે પ્રાણ કા મેહ છોડ કર ભી સત્ય કી રક્ષા કરતે થે. ( “મનારમા'ના એક અંકમાં લેખક:-શ્રી બમ્પનપ્રસાદ સિંહ )
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |