Page Text
________________
૧૫૮
શુભસંગ્રહભાગ ચોથો છે. વે ને કે સામને ઘુટને ટેક કર પ્રતિજ્ઞા કરતે થે કિ શિક્ષક મહાશય કે શાસન કા પાલન કાય, મન, બચ, કમ સે કરેંગે. પિતા કે ચલે જાને કે બાદ ગુરુ ભી ઉસ બાલક કે પિતા કે સ્થાન કો પૂરિત કરતે થે. ગુરુ કે પ્રતિ જે ભક્તિ બાલક પ્રદર્શિત કરતે થે, વહ જાપાની ધર્મગ્રંથ મેં ઈસ પ્રકાર વર્ણિત થી કિ “શિક્ષક કે પરછાહીં કે કોઈ વિદ્યાર્થી પદદલિત ન કરે, વરનું ઉસસે તીન ફીટ દૂર હી રહે.
મંદિર-સ્કૂલ કે પુરોહિત શિક્ષક બાલકોં કી ગૃહ-સ્થિતિ સે પૂર્ણ જાનકારી રખતે થે. પુનઃ વિ ઉન બલકે કે ઐસી શિક્ષા દેતે થે, જિસકે દ્વારા તે ગૃહ-કાર્ય મેં પટુ હો જાતે થે. દેશ કી સેવા કરના ઔર અપની વૃત્તિ મેં લગા રહના હી પ્રાચીન જાપાની શિક્ષા કા લક્ષ્ય થા!
સૈમુરાય કે બચ્ચે શાસ્ત્રકલા મેં શિક્ષા પાતે થે. આયુધસંચાલન મેં કુશલતા પ્રાપ્ત કરને કે પશ્ચાત વે દેશ મેં પરિભ્રમણ કરતે થે; ઔર પ્રત્યેક પ્રકાર કે ક્લેશ કો સહન કરતે થે. પુનઃ સ્થાનીય શૂરાં કે શક્તિ કા પરિચય દેને કે લિયે આકુન કરતે થે!
વ્યાપાર-સંબંધી જ્ઞાન ભી ગુરુ-સેવા હી કે દ્વારા પુરાતન જાપાની ઉપલબ્ધ કરતે થે. નૌ અથવા દશ વર્ષ કા બાલક કિસી વણિક કે સાથ રહ જાતા થા. વહ વણિક બાલક કે ભરણપોષણ તથા વ્યાપાર-શિક્ષા કા ઉત્તરદાયિત્વ અપને ઉપર લે લેતા થા. સાધારણતઃ યહ ઉમ્મીદવાર લિખના-પઢના નહીં સીખતા થા. વહ વ્યાપાર કી સભી સક્રિય કો પાર હો જાતા થા. સબસે પહલે ઉસે નીચ નૌકર કા કાર્ય કરના પડતા થા. ઇસકે બાદ વહ સંદેશહર કા કાર્ય સંપાદિત કરતા થા. તત્પશ્ચાત અધમ કિરાની કા કાર્ય કરતા થા. તબ બિક્રી બાંટે કા કામ, ઔર કિર બડે કિરાની કા કામ. સંધ્યા સમય એક શિક્ષક સે વહ પત્રવ્યવહાર ઔર વાણિજ્ય કા રહસ્ય સીખતા થા. જબ ઉમ્મીદવાર પ્રધાન કિરાની કી યોગ્યતા મેં કામ કરતા હુઆ અને વ્યાવહારિક જ્ઞાન કા પ્રમાણુ દેતા થા, તબ ઉસકા માલિક ઉસે કુછ મૂલધન દે રોજગાર મેં લગા દેતા થા. દુકાન ઉમીદવાર હી કે નામ સે ખેલી જાતી થી. માલિક અપના કુછ ગ્રાહક ભી ઉસીકે પાસ ભેજ દેતા થા.
ઈસ પ્રકાર કી શિક્ષા ટોકુળવા-શગન સરકાર કે પૂર્વ જાપાન મેં પ્રચલિત થી. કુશવાસરકાર કે પૂર્વ સર્વસાધારણ કી શિક્ષા કે લિયે રાજ્ય કી ઓર સે કોઈ પ્રબંધ ન થા. કેવલ બૌદ્ધ મંદિર હી થે; જહાં સર્વસાધારણ કે બચ્ચે જૂતાધિક શિક્ષા પાતે થે. કુછ સમય કે બાદ જબ ઇસ પ્રકાર કે મંદિર શિક્ષા-વિતરણ કે લિયે પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી લેતે થે, તે સૈમુરાય કે બચ્ચે ભી ઐસે વિદ્યાલય મેં જોયા કરતે થે. પ્રાઇવેટ સ્કૂલ તભી ખોલે જાતે થે, જબ પઢનેવાલે કી સંખ્યા યથેષ્ટ હેતી થી.
ટોફગવા યાસુ ને, જે ઈસ શગનવંશ કા જન્મદાતા થા, શિક્ષા-પ્રચાર મેં બડી સહાયતા દી. ઉસને વિદ્વાને કે નિયુક્ત કિયા, પુરાતન ગ્રંથે તથા હસ્તલિપિ કી ખોજ કરવાથી, કિતાબ કા પ્રકાશન કરવાયા ઔર સ્કૂલે કા સંસ્થાપન કિયા.
જબ ૧૮૬૮ ઇસ્વી મેં સમ્રાટ કી શક્તિ કા પુનરાવર્તન હુઆ, તે પાશ્ચાત્ય જ્ઞાન કી ઉપલબ્ધિ પર અધિક જેર દિયા ગયા. જાપાન કી નૂતન શિક્ષા-પ્રણાલિ યદ્યપિ પુરાતન સે વિભિન્ન હૈ, તથાપિ સૈમુરાય શિક્ષા કા સાર રખતી હૈ.
શિક્ષાવિભાગ કા સંસ્થાપન ૧૮૭૧ ઇસ્વી મેં હુઆ. ઇસ વિભાગ કા ઉદ્દેશ્ય ઇસકી શિક્ષાપદ્ધતિ કી નિગ્નભૂમિકા સે હી ટપકતા હૈ –
“મનુષ્ય કે ઉત્થાન, સંપત્તિ કે પ્રબંધ, કાર્ય મેં સિદ્ધિ તથા જીવન મેં સફલતા પ્રાપ્ત કરને કે લિયે કેવલ એક હી ઉપાય હૈ, વહ સાત્વિક ગુણોં કા ઉપાર્જન, મેધાશક્તિ કા વિકાસ ઔર કલા મેં દક્ષતા પ્રાપ્ત કરના હૈ. પુનઃ ઈનકા ઉદ્દભવ કેવલ વિદ્યા હી દ્વારા સંભવ હૈ. અતઃ ઇસ સમય સે પ્રત્યેક ગ્રામ મેં એક ભી ઘર વિદ્યાવિહીન ન રહને પાયગા ઔર પ્રત્યેક ઘર મેં એક ભી આદમી વિદ્યા સે અનલંકત નહી રખા જાયેગા.” આજ જાપાન મેં યહ ઉદ્દેશ્ય ફલીભૂત ભી હુઆ હૈ.
(“મનોરમા માસિકના એક અંકમાં લેખક-સાહિત્યપાધ્યાય શ્રી, રામદીન પાન્ડેય)
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034613 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1929 |
| Total Pages | 416 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 24 MB |