________________
૧૧૧
આધુનિક જાપાન તથા ઈસકી શિક્ષા-પદ્ધતિ
સગ્રામ ઔર સધિ કે કાર્યાં મે' ઉનકા આશાવાદ અપેક્ષિત હૈ. અસ્તુ.
જીવનયાત્રા
જાપાની સ્વભાવતઃ પ્રસન્નચિત્ત ાતે હૈ. સાધારણ સે સાધારણુ જાપાની ભી પ્રસન્નતાપૂર્વક કરતા હૈ. જાપાની વિદ્યાથી કાલેજ ક઼ી પીસ (શૂલ્ક) ચૂકાને કે લિયે રાત અથવા દિન કે કિસી ભાગ મેં કુલી તકે કા કામ કરતે હૈ. તે ક્રિસીસે કુછ માંગના ધર્માંવિરુદ્ધ સમઝતે હૈં. રાસ મસૂદ સાહબ અપને ગ્રંથ જાપાની શિક્ષા-પદ્ધતિ મેં લિખતે હૈં કિ ઉન્હાંને ટાક્રિચૈા વિશ્વવિદ્યાલય કે એક વિદ્યાથી કા કુછ આર્થિક સહાયતા પહુંચાને કી ઇચ્છા પ્રકટ કી. ઉસ વિદ્યાથી તે જો આત્મસમ્માન કા પરિચય દિયા હૈ, ઉસે ઉલ્લિખિત કરના અસ ંગત પ્રતીત ન હેાઞા. મહાશય ! મેરી નાડિયાં મેં પુરાતન જાપાનીય વીરેશંકા રક્ત પ્રવાહિત હો રહા હૈ. અતઃ બિના કિસીકે સહાય હૈ। યથાસાધ્ય વીરતાપૂર્વક ઉન ખાધાએ કા સામના કરના મેરા ધ હૈ, જો ખાધાએ' મેરે મા` મે ઉપસ્થિત હૈાગી.’ ઉસ જાતિ કા રાજનીતિક તથા આધ્યાત્મિક અધઃપતન કભી સંભવ નહી; જિત રાષ્ટ્ર કે પ્રત્યેક મનુષ્ય મેં ઐસા અગાધ સ્વદેશપ્રેમ ઔર અદ્ભૂ સ્વાવલ અને ભરા હુઆ હૈ.
પુરાતન જાપાન કે તૈમુરાય કે જો શિક્ષા દી જાતી થી, વહુ પ્રાચીન ભારત કે ક્ષત્રિયેાં ક શિક્ષા સે બહુત સાદસ્ય રખતી હૈ. જિસ પ્રકાર સૈન્યવૃત્તિ કા ન્યૂનાધિક ભારતીય ક્ષત્રિયાં ને અપના લિયા થા; ઉસી પ્રકાર જાપાની સૈન્યવિભાગ કા કા સૈમુરાય હી કે બીચ સીમાબહૂ હા ગયા થા. ઈસી સૈમુરાય શિક્ષા ને વીસવીઁ શતાબ્દી મે એક અપૂર્વ રાષ્ટ્ર કા સૂત્રપાત ક્રિયા.
એક સૈમુરાય દુઃખ તથા સુખ કા સહન કરને કે લિયે શિક્ષા પાતા થા. અશાંત તથા ધબરાહટ કે ચિહન બિના પ્રકટ કિયેહી વહુ વિપત્તિ કા સામના કરતા થા. આજ ભી વે હી ગુણુ જાપાની સિપાહિયાં મે' પાયે જાતે હૈં. આર કે ક્રિલે પર જાપાનિયાં તે જો વીરતા પ્રદર્શિત કી થી, ઉસકા સાક્ષી સમસ્ત સભ્ય સંસાર હૈ.. જબ આર દરગાહ કા જીતને કે લિયે સ્વયંસેવકાં કી આવશ્યકતા ઉપસ્થિત હુઇ તબ ૨૦૦૦ સે અધિક જાપાનિયાં ને ઇસ ભયાનક કા કે લિયે અપને કે। સમર્પિત કર દિયા; ઔર કિતને વીરાં ને તે જધે કે ખૂન સે દરખાસ્ત લિખી થી! જાપાન મેં મનુષ્ય કા યહ અનિવાય` કેવ્ય હૈ, કિ વહ અપને સ્વા કાસર્વસાધારણ કે કલ્યાણ કે લિયે તિલાંજલિ દે. પ્રાચીન જાપાની સૈમુરાય યા સ્ત્રી, કયા પુરુષ, કયા અચ્ચે સલી અસ્ત્રપ્રયાગ તથા તલવાર–સચાલન કી શિક્ષા પાતે થે. ઉનકે સમ્માનધર્મી મેં યહ ખાત લિખિત થી કિ કાઇ સૈમુરાય સંગ્રામ મેં શત્રુ કે। પીઠ ન દિખાવે. જાપાન કે ઇતિહાસ મેં ઐસે હજારાં દૃષ્ટાંત હૈ, કિ જાપાની સિપાહી તથા કપ્તાનેાં તે આત્મ-હત્યા તર્ક કર દી હૈ; પર વે પરાભૂત હા કર રણુક્ષેત્ર સે નહી લૌટ હૈ.
આજ ભી જાપાનિયાં કી યહ ધારણા હૈ, કિશત્રુકૃત અપમાન કા બદલા દે। પ્રકાર સે લિયા જા સકતા હૈ. એક તો વે ઉસકી હત્યા કર બદલા ચૂકાતા હૈ, જો ઉન્હેં અપમાનિત કરતા હૈ. ઔર દૂસરે જહાં પર વે અપને અપકારી કે વિનાશ કરને સે અસમ પ્રમાણિત હૈાતે હૈ, વહાં સ્વયં આત્મહત્યા કર ડાલતે હૈ. ઇસ લિયે અડી સાવધાની સે વિદેશિયાં કૈા જાપાનિયાં કે સાથ વના પડતા હૈ. અતિશય આત્મ-સમ્માન, સ્વદેશ-પ્રેમ તથા રાજભક્તિ તે જાપાનિયાંકા અભિમાની જાતિ અના દી હૈ. જાપાન કી સ્ત્રિયાં સ્વતંત્ર વિચાર રખતી હૈ. ઔર સ્વચ્છંદતાપૂર્ણાંક રહતી હૈ. વે અત્યંત અલિષ્ઠ હોતે હુએ ભી વિનય કી ખાન હૈ.... વેસ્લાહીન હૈ, કર્તવ્યપરાયણતા કે અવતાર હૈ. આધુનિક જાપાન કે વિદ્યા-મંદિશં મેં શારીરિક શક્તિયાં કે વિકાસ કી શિક્ષા કા પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત હૈ. શિક્ષક તથા શિષ્ય કૈમ્પપર સવાર હેા કર બાહર નિકલતે હૈ. વાયુમંડલ કી ભીષણતા કી કુછ પરવા ન કર ખાદ્ય-પદાર્થ સ્વયં ઢેતે હૈ.
સ્વચ્છતા કે લિયે તેા આધુનિક જાપાન ને પ્રસિદ્ધિ હી પ્રાપ્ત કી હૈ. આજ સભ્ય સંસાર મે કાઇ ઐસી જાતિ નહીં હૈ, જો સ્વચ્છતા મે જાપાન દેશ કી તુલના કરે. અસ્વચ્છ રહેના ઉનકે યહાં અધર્મી સમઝા જાતા હૈ. ક્યા ગરીબ, ક્યા અમીર~~સમકે સબ સ્વચ્છતાપ્રિય હૈ;. કારણુ જાપાની ગૃહ અત્યંત સ્વચ્છ તથા પવિત્ર હોતે હૈ.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com