Page Text
________________
હિંદુધર્મ મેં અછો સ્થાન
પ૮૯ હિંદુધર્મ મેં અછૂતેં કા સ્થાન (લેખક શ્રી લાલા કનેમલજી, એમ. એ-“ચાંદ–મે ૧૯૨૭ ના અંકમાંથી)
હિંદુ ધર્મ મેં સબ સે ઉંચી પદવી સંન્યાસી કી હૈ, ઔર સંન્યાસી કી કઇ જાતિ નહીં હૈ. સભી જાનતે હૈ, વાલ્મીકિછ કૌન થે ઔર કયા હો ગએ. ઐસે હી ઋષિયોં કી કઈ જાતિ નહીં હૈ, અનેક સંન્યાસી ઔર ઋષિ અછૂત જાતિ કે હો ગએ હૈ. રામચંદ્રજી ને ભીલિની કે બેર ખાએ, કૃષ્ણચન્દ્રજી ને કુબજા સે પ્રીતિ જોડી, રામાયણ ઔર મહાભાગવત પઢને સે જ્ઞાત હોગા કિ જે તિરસ્કાર અછૂત જાતિય કા અબ હૈ, વહ પહલે કદાપિ નહીં થા. યહ સબ આધુનિક લીલા છે. આર્ય–જાતિ મેં પ્રાચીન કાલ મેં અનેક જાતિયાં આ મિલી, જિસકે પ્રમાણ હમારે પ્રાચીન ઇતિહાસ મેં અંકિત છે. અત્યંત પ્રાચીન સમય મેં વૈદિક યજ્ઞ ઔર કમેં કી પ્રધાનતા થી, ઉસકે બાદ દાર્શનિક સિદ્ધાન્તોં કી તૂતી બોલી; લેકિન હજાર વર્ષ સે અધિક કાલ સે ભક્તિમાર્ગ કી પ્રધાનતા છે. જબ સે ભક્તિ-માર્ગ ને જોર પકડા, તબ સે કર્મકાંડ કા વાસ હુઆ ઔર હિંદુ-જાતિ ઈસ સરલ માર્ગ કા અવલમ્બન કરને લગી. શ્રી રામાનુજાચાર્ય, શ્રીવલ્લભાચાર્ય, શ્રીનિમ્બાર્કાચાર્ય, શ્રીનારાયણ સ્વામી, શ્રીમાધવાચાર્ય, શ્રીચૈતન્યસ્વામીએ ભક્તિમાર્ગ કે ઉતમ સ્તંભ હૈ, જિનકે વિચાર અધિકતર સંસ્કૃત ગ્રંથ મેં પ્રતિપાદિત છે; પર પિછલે સમય કે ભક્તિ-માર્ગ–પ્રદર્શક ને અપને વિચાર હિન્દી ભાષાધારા હી પ્રકટ કિએ છે. ઉદાહરણ છે લિએ ગુરુ નાનક, કબીર, તુલસીદાસ, દાદૂ આદિ ઇન મહાત્માઓ ને અપને પ્રતિભાશાળી વિચાર
ઔર પ્રતિદિન કે બર્તાવ સે અછૂત ઔર છતાં મેં કોઈ ભેદ હી નહીં રખા હૈ. જિન્હોંને ભકતમાલ નામક ગ્રંથ પઢા હૈ, વે જાનતે હૈ કિ ઈન ૧૦૧ ભકત મેં અછૂત જાતિ કે ભકત અધિક છે, કેઈ ચમાર, કઈ કોલી, કોઈ વ્યાધ, કોઈ કસાઈ–અર્થાત અનેક જાતિ કે લોગ થે, જિન્હેં અબ અછૂત કહતે હૈ. ઈન્હીં ભકત મેં ગોસ્વામી તુલસીદાસ જેસે ઉચ્ચ જાતિ કે ભી થે; પર ઇનમેં પરસ્પર કોઈ છૂત છાત કા વિચાર નહીં થા, સબ એક-દૂસરે કે હાથે કા ખાતે થે. ઇસ સંબંધ મેં એક કથા પ્રચલિત હૈ, જિસકે સુનને સે માલૂમ હોગા કિ ભકતે મેં જાતપાત કા કઈ ભેદ હી ન થા; કથા યોં હૈ:--
દાસ, ચરણદાસ, ધન્ના આદિ અછૂત જાતિ કે ભકત ને એક બાર વિચાર કિયા કિ ગોસ્વામી તુલસીદાસ કી સાચી ભક્તિ ક પરીક્ષા લેની ચાહિએ. ગોસ્વામી છ પ્રકટ મેં તો બડે—બડે દાર વિચારે કે કહા કરતે હૈ; પર ભીતર સે ઈ-હે અપના ઉરચ જતિ કા બડા ધમંડ છે. યહ સમઝતે હૈં કિ હમ સબ નીચ જાતિ કે ઉં; ઔર વહ શ્રેષ્ઠ જાતિ કે. જબ તક તુલસીદાસજી મેં યહ અભિમાન હૈ, તબ તક હમારા ઔર ઉનકા મેલ કેસે હો સકતા હૈ? યદિ વહ હમારી મંડલી મેં મિલે, તે હમારે સાથ ખાના ખાવે; નહીં તે અપની દ્રપલી અલગ બજા. બસ પરામર્શ કે પશ્ચાત ઇન સબ અછૂત જાતિ કે ભક્ત ને એક પ્રેમ-ભોજ કિયા ઔર ઉસમેં સંમિલિત છેને કે લિએ ગોસ્વામી તુલસીદાસજી કો ભી નિમંત્રણ દિયા. ગોસ્વામી છે, જે બડે દરદ છે. સમઝ ગએ કિ આજ હમારી પરીક્ષા છે. ગોસ્વામીજી ને ઈસ નિમંત્રણ કો સહર્ષ સ્વીકાર કિયા. ભજન કા સમય આયા; ઔર સબ ભક્ત લોગ મંડલી બેંધ કર બૈઠે. દાલ-ભાતાદિ ભોજ્ય પદાર્થ પરસે જાને લગે. યે સબ ખાદ્ય પદાર્થ ઇન્હીં અછૂત જાતિ કે ભકતું ને અપને હાથોં સે બનાએ થે; ઔર યે હી આપસમેં એક-દૂસરે કે પરસને લગે. જાતિય કા કુછ ભેદ ન રહા. ભોજન પરસ ચૂકે છે; ઔર ભક્ત-મંડલી ખાને કો તૈયાર થી. ઇતને મેં હી એક ને કહાઃ આપને દેખા, તુલસીદાસ નહીં આયા હે ! હમ પહલે હી કહતે થે કિ ઉસે અપને ગોસ્વામી હોને કા બડા ઘમંડ હૈ. યદિ હમારે સાથ ખાના ખાં લે, તે ઉસકી જાતિ બિ
ગડ જાગી. આજ મહાત્માજી કી ચ હે ગઈ. આજ સે વહ લગ ઔર હમ અલગ. ભાઈ: - ઉંચ-નીચ કા મેલ કંસા ? ઇસ બાત કા અનુમોદન કરતે હુએ સબ ભકતાં ને ખાના શુરુ કિયા.
ઇતને મેં દેખતે ક્યા હૈ કિ ગોસ્વામી તુલસીદાસજી જલદી જલદી હૈંફતે હુએ ચેલે આ રહે હૈં. આતે હી કહા–ભાઈ, ક્ષમા કરો ! મુઝે કુછ દેર હે ગઈ. મેરે સામને ભી દાલ-ભાત લાઓ. યહ સુન એક ભક્ત દાલ કા બન લેકર ગેસ્વામીજી કે પાસ પરસને આયા. ગોસ્વામીજી સબ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |