Page Text
________________
પરફ
રામાયણકાલ મે મહિલાએ કી દશા આગે કી લકીરાં મેં ગુસાંઈજી દેશ મેં પ્રચલિત દુરિતાં યા મર્યાદાભંગ ા વષઁન કરતે હૈ'. વે દેશ કા તીનપ્રધાન જનસમુદાયાં મેં વિભાજિત કરતે હૈં. બ્રાહ્મણ, રાજા ઔર પ્રજા. બ્રાહ્મણ-જીનકે હાથ મેં ધાર્મિક શાસન કા કામ હૈ, રાજા યા ક્ષત્રિય-જીનકે હાથ મેં પ્રજા કા પાલનભાર હૈ; તથા સાધારણ પ્રજા જીસમે શેષ સત્ર આ નતે હૈ ગુસાંઇજી ને બ્રાહ્મણેાં કા ભૂદેવ ઔર સમ વાઁ મે શ્રેષ્ઠ માના હૈ; કયેાંકિ વે હી ભારતીય સભ્યતા કે સદા સે મૂલ રહે હૈ. પહિલે સમાજ કે સર્વશ્રેષ્ઠ અંગ યા ઉત્તમાંગ ઇન્ડી બ્રાહ્મણાં કી દુર્દશા કા વર્ણન કરતે હૈ. “ પ્રભુ કે વચન વેદ બુધ સંમત, મમ મૂરતિ મિદેવ મ હૈ, તિનકી રિસ રાગ મેાહ પદ, લાભ લાલચી લીલ લઇ હૈ. '' છકા સ્વયં ભગવાન ને અપની મૂર્તિ –રૂપ કહા હું ઔર બે યહી પર દેવતુલ્ય હૈ. ઉન્હીં કી મતિ જબ ક્રોધ, મેહ, લેાભ આદિ ને નિગલ લી તમ ક્િર દૂસરેાં કા કયા પૂછના ? અબ દૂસરા વર્ષોં ક્ષત્રિય રાન્ત કા હૈ જો લેાકરક્ષા, લેાકપાલન ઔર લેાકશાસન કે લિયે જીમ્મેદાર હૈ. ઇસને ભી અપના કે બ્યપાલન ઔર મર્યાદા છે. દી, રાજ-સમાજ કુસાજ કા ટિકટુ, કલ્પત કલુપ કુચાલ નઈ હૈ, નીતિ પ્રતીત પ્રીતિપરિમિતિ પતિ, હેતુ બાદ દિઠ હેર હઇ હૈ.”
""
ચેહ
',
ઇન પંક્તિયેાં મે દેશ કી રાજનીતિક દશા કા વન હૈ. ઇસ રાજસમાજ સે ગુસાંઈજી કા લક્ષ્ય ઉસ સમય કે યવન મહિપાલેોં સે હૈં જીસકા ઉલ્લેખ વે ઇસ દોહે મેં કરતે હૈ— “ ગાંડ ગંવાર નૃપાલ કલિ યવન મહા મહિપાલ, સામ ન દામ ન ભેદ કહ્યુ કેવલ દડ કરાક્ષ. યવન મહા મહિપાલ ' સિવા મુગલસમ્રાટાં કે દૂસરે કૌન હૈ। સકતે હૈ...? મરાઠી મે શ્રી યાદવ શંકર જામદાર ને તુલસીદાસજી પર એક સમાક્ષેાચના-મૂલ માનસ હુંસ અત્યુત્તમ પુસ્તક લિખા હૈ. માનસ કી રચના કે ઉદ્દેશ કે સંબધ મેં હમારા ઔર ઉનકા મત મિલતા હૈ કિ દેશ કી રાજ–નીતિક, ધાર્મિક સ્થિતિ રીક કરને હી કે લિયે ગુસાંઇજી ને ગ્રંથરચના કી, ગુસાંઇ જી કે રાજનીતિક ઉદ્દેશે કે સંબંધ મે' ઉનકા મત હૈ કિ મુગલરાજ્ય કે ઉલટ કર સ્વરાજ્ય સ્થાપન કરના હી ઉનકા ઉદ્દેશ થા. રાવણુ કે ચરિત્ર પર વિચાર કરતે હુએ ઉન્હાંને ચહાં તક કહુ ડાલા હૈ કિ ગુસાંઇજી ને રાવણુ કે નૃત્યાં કે દ્વારા અકબર કી ઔર ઇશારા ક્રિયા હૈ. નિશાચરાં'' ઔર રાક્ષસેાં કી જગહ યવન' શબ્દ ઉનકે કર્યાં મે બિના અંતર કિયેહી અડી સરલતા સે રખા જા સકતા હૈ.
66
રામાયણકાલ મેં મહિલાઓં કી દશા
(લેખક:-આદ્યાક્રુત્ત ઠાકુર એમ. એ. કાવ્યતી-અનારમા' ના મે ૧૯૨૭ ના અંકમાંથી)
ભારતીય લલનાએ કી વમાન કાલ મે તે અવડેલના દૃષ્ટિાચર હેા રહી હૈ. ઉસસે કુછ લાગ યહ સમઝ બૈઠે હૈં કિ સદા સે હી ઇન લોગોં કી યહી દશા ચલી આતી હૈ. ન તે ઇનકી શિક્ષાદિક્ષા કા સમુચિત પ્રબંધ થા ઔર ન સમાજ મે` હી ઉન્હેં કુછ અધિકાર પ્રાપ્ત થા. ઇસ પ્રકાર કે આક્ષેપ કરનેવાલે સબ સે અધિક ધર્મશાસ્ત્રકારાં કા કાસતે હૈ' ઔર યહ સિદ્ધ કરને ક ચેષ્ટા કરતે હૈં કિ પુરુષજાતિ ને અપને સ્વાર્થી કે લિયે હી ઉન્હે નિસ્રસ્થાન પ્રદાન ક્રિયા હૈ ઔર ઉસી સ્વા કે વશ હે! હમને કભી ઉન્હે પનપને કા અવસર નહી દિયા; પરંતુ ચહુ ધારણા નિતાન્ત ભ્રાન્ત હૈ.
વૈદિક કાલ મેં સહધર્મી કા કિતના મહત્ત્વ માતા જાતા હૈ યહ સહધી શબ્દ સે હી સ્પષ્ટ હૈાતા હૈ. ઉન દિનાં તે ઋષિ-પત્નીયાં ન કૈવલ વૈવિદ્યા મેં નિષ્ણાત કહી હાતી થી. અપિ તુ અનેક સ્થલેાં મેં યહાં તક ઉલ્લેખ પાયા જાતા હૈ કિ વે મંત્રદ્રષ્ટ્રી તક થી વિવાહ - ફાલ મેં તે વૈદિક મત્ર પઢે જાતે હૈં ઉન્હે દેખને સે પ્રતીત હૈાતા હૈ કિ સ્ત્રીપુરુષ કા સંબંધ અત્યંત પુનિત ઔર ગૌરવાન્વિત માના જાતા રહા હૈ. અબ દિ કાલદેષ સે લેગ પથભ્રષ્ટ હા જાયે તે। ઇસમેં શાસ્ત્ર અથવા શાસ્ત્રકારાં કા કયા દેશ હૈ? મહિષ વાલ્મીકિ કે સમય મે અિયાં કે મત કા કિતના પ્રાધાન્ય થા, અપને મત કે પ્રકાશ કરને મેં ઉન્હેં કહાં તક સ્વતંત્રતા
શ. સ
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |